Η πόλωση δημιουργεί «περιστερές και ιέρακες»: Πόσο έτοιμες είναι οι ηγεσίες μας έναντι των μεγάλων προκλήσεων;
Η ομορφιά των διεθνών σχέσεων προκύπτει από την αγωνία για τις προοπτικές των εθνικών επιδιώξεων σύμφωνα με τις πρακτικές που επιλέγει κάθε κυβέρνηση, πολιτικός, διαμορφωτής κοινής γνώμης, αναλυτής και βεβαίως η κοινωνία των πολιτών. Η διπλωματία και η γεωστρατηγική διαμορφώνουν το διεθνές περιβάλλον στο οποίο οι δρώντες συμπεριφέρονται είτε με αυταρχισμό είτε με σεβασμό στις αρχές του Διεθνούς Δικαίου. Οι δύο απόλυτα αντίθετες επιλογές στηρίζονται στην ισχύ, αλλά με διαφορετικό σεβασμό στη λειτουργία της διεθνούς νομιμότητας.
Η διακριτή διαφορά στις πολιτικές προκαλεί διεθνή αναταραχή με πιθανότητα ολοκληρωτικής καταστροφής. Η πόλωση δημιουργεί κόσμο με «περιστερές και ιέρακες», που δεν αποτελεί πρωτοτυπία των σύγχρονων ηγεσιών. Πρόκειται για συνεχή επανάληψη γεωστρατηγικών διεκδικήσεων που κορυφώνονται στην εποχή μας με την εισβολή στην Ουκρανία, τη σύλληψη του Μαδούρο, την περίπτωση της Γροιλανδίας και, μισό αιώνα νωρίτερα, την εισβολή στην Κύπρο.
Η επίθεση στην Κυπριακή Δημοκρατία
Το σημαντικό ερώτημα που πρέπει να απευθύνουμε στους ηγέτες μας αφορά την ετοιμότητα των εθνικών ηγεσιών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αντιμετωπίσουν τη διεθνή προκλητικότητα και την παγκόσμια πόλωση, που τείνουν να καταστρέψουν ό,τι με τόσο κόπο δημιούργησε την εύθραυστη ασφάλειά μας. Η επίθεση στην Κυπριακή Δημοκρατία, που ασκεί την προεδρία στην Ε.Ε., δεν περνά απαρατήρητη. Δεν μας επιτρέπεται να παρασυρθούμε σε ατραπούς που προσπαθούν να επιβάλουν οι δημιουργοί της έντασης. Τα δημοκρατικά κράτη διαθέτουν εμπειρία, μέσα, μηχανισμούς και το νομικό πλαίσιο για τη δημοκρατική λειτουργία τους.
Με απόλυτα δημοκρατική νομιμότητα διαμορφώνεται πολιτικό και νομικό πλαίσιο που περιορίζει την επιρροή αναρτήσεων και ψευδών ειδήσεων. Στοχοπροσήλωση παραμένει η κανονικότητα και ένα σταθερότερο περιβάλλον με όρους διεθνούς κατανόησης, ώστε τα συμφέροντα των κρατών να συναντιούνται σε έναν κοινό τόπο με τις διεθνείς προσδοκίες. Η άσκηση στην οποία προσερχόμαστε έχει παγίδες και επιλογές πολύ υψηλού κινδύνου. Οφείλουμε να αξιολογήσουμε πραγματοποιημένες επιλογές και αποτελέσματα που προκύπτουν στη διαμόρφωση του νέου διεθνούς περιβάλλοντος. Ταυτοχρόνως με υπευθυνότητα καταγράφεται και η εσωτερική λειτουργία των κοινωνιών μας, κυρίως της ελληνικής και της κυπριακής.
Η κατάρρευση του FIR
- Το σύστημα ασφάλειας της εναέριας κυκλοφορίας (FIR) κατέρρευσε (8 Ιανουαρίου 2026). Συμβαίνει με τις σύγχρονες τεχνολογικές εφαρμογές. Ταχύτατα και με άμεσο συντονισμό, όπως προβλέπεται από τον ICAO, και τις εθνικές υπηρεσίες για την ασφάλεια των πτήσεων,
- αναδρομολογήθηκαν τα αεροσκάφη,
- ματαιώθηκαν απο-προσγειώσεις,
- ελευθερώθηκε ο ελληνικός εναέριος χώρος και
- αποφεύχθηκε κάποιο δυσάρεστο γεγονός που θα ξεπερνούσε τις ευθύνες καλής λειτουργίας του συστήματος και τις ταλαιπωρίες των ταξιδιωτών.
- Φυσικά τεχνολογικές αδυναμίες και ακυρώσεις πτήσεων αποτελούν προτεραιότητα της αναζήτησης και αποκατάστασης του προβλήματος, αλλά εξίσου σοβαρή παραμένει η διαπίστωση αποτελεσματικής συνεργασίας των γειτονικών κρατών. Η αποτελεσματική συνεργασία των γειτονικών κρατών για την αντιμετώπιση της κρίσης αναπέμπει στις συμφωνίες στον ICAO με σχετική αναφορά στην έρευνα και διάσωση
Στην περίπτωση του πρόσφατου γεγονότος το διεθνές πλαίσιο τηρήθηκε με συνέπεια, όπως το απαιτούν καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Τα θετικά αποτελέσματα των διεθνών συνεργασιών οφείλουμε να τα προβάλλουμε αδιαλείπτως, ώστε και οι «γκρίζες» ερμηνείες, που υπονοούνται ή προβάλλονται, να υποκύπτουν στην ορθολογική και εμπεριστατωμένη ανάλυση των γεγονότων.
Μία σημαντική στιγμή δύο διαφορετικών θρησκειών
Την ημέρα των Θεοφανίων, κατά τη μετάδοση της ΕΤ3 από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, συμπωματικά βιώσαμε μία σημαντική στιγμή δύο διαφορετικών θρησκειών. Ο μουεζίνης καλούσε στη μεσημβρινή προσευχή τους μουσουλμάνους, όταν ο Οικουμενικός Πατριάρχης θα έριχνε τον σταυρό στα νερά του Κερατίου, ακολουθώντας τη θρησκευτική μας παράδοση. Χρειάστηκε μία διακοπή εσωτερικής προσευχής και διαλογισμού μέχρι τα τζαμιά της περιοχής να ολοκληρώσουν την τελετουργία πρόσκλησης στη μεσημβρινή προσευχή, για να ακολουθήσει ο καθαγιασμός των υδάτων από την ΑΘΠ τον Οικουμενικό Πατριάρχη. Η τελετή ολοκληρώθηκε με πανηγυρικές κωδωνοκρουσίες των κοντινών ναών και του Πατριαρχικού Ναού αναγγέλλοντας προς την Οικουμενική Ορθοδοξία το γεγονός της βαπτίσεως.
Για την κατανόηση της αξίας της θρησκευτικής συνύπαρξης και του σεβασμού στη διαφορετικότητα σημειώνεται ότι σε πολλές χριστιανικές χώρες έχουν απαγορευθεί οι κωδωνοκρουσίες από τους χριστιανικούς ναούς. Σε σχέση με τις προηγούμενες αναφορές, για πολλούς ίσως μικρότερης διπλωματικής σημασίας, προστίθεται η διπλωματική υπεραξία της Συμφωνίας των Αθηνών. Προφανώς και δεν έχει απομειωθεί η πολιτική της αξία και δεν αναδεικνύονται νικητές και ηττημένοι όσον αφορά στο διμερές κείμενο που συναποφάσισαν Μητσοτάκης και Ερντογάν. Όποιος με έργα και λόγια απομακρύνεται από το κείμενο, απομακρύνεται από θεμελιώδεις αρχές και δεσμεύσεις του απέναντι στο Διεθνές Δίκαιο.
Κατά την άσκηση της εξωτερικής πολιτικής μπορούμε να δημιουργούμε ερμηνείες κατά βούληση, αλλά η δέσμευση και η διεθνής υποχρέωση περιορίζει κάθε πλευρά στην ορθολογική και συνεπή ανάγνωση των συμφωνιών, συνθηκών και καταστατικών των διεθνών οργανισμών. Προφανώς η Συμφωνία των Αθηνών φέρνει τις δύο πλευρές, με συναποδοχή, μπροστά στις διεθνείς τους δεσμεύσεις. Κείμενα όπως αυτό των Αθηνών εξαιτίας των γενικών διακηρύξεων και αρχών του Διεθνούς Δικαίου ενέχουν μεγαλύτερο βαθμό δυσκολίας στην τήρηση των αρχών και βεβαίως κάθε πλευρά, που συνυπογράφει κείμενα αυτής της μορφής, εισέρχεται σε έναν κύκλο αυξημένης ευθύνης έναντι της διεθνούς κοινωνίας.
Η σύγχρονη αντίληψη του Διεθνούς Δικαίου
Ποιο όμως Διεθνές Δίκαιο καλούνται να σεβαστούν τα κράτη στην εποχή μας; Μα προφανώς το Δίκαιο που διαμορφώνεται σταθερά από τη συμπεριφορά των κρατών με τις θετικές εμπειρίες όπως ενδεικτικά το νέο Δίκαιο για τη Θάλασσα, η σύσταση της Ε.Ε., σε αντίθεση με τις φρικτές εμπειρίες των δύο Παγκοσμίων Πολέμων, της αποικιοκρατίας, του Ολοκαυτώματος, της εισβολής στην Κύπρο, της Ουκρανίας, της Υεμένης, των καταναγκαστικά επιβαλλόμενων βάσεων σε διάφορες περιοχές του κόσμου, όπως τις αντιλαμβάνονται Κίνα, Ρωσία και ΗΠΑ.
Τη σύγχρονη αντίληψη του Διεθνούς Δικαίου πρεσβεύουν Αθήνα και Λευκωσία αντιμετωπίζοντας αποτελεσματικά περιφερειακές, αλλά και διεθνείς προκλήσεις. Επιτυχώς ακολουθούν με συνέπεια τον δύσκολο δρόμο των διεθνών σχέσεων με αποτέλεσμα όσοι αναμένουν παραδοσιακούς στείρους τρόπους άσκησης διεθνούς πολιτικής να υποχρεώνονται σε αντιμετώπιση ορθολογικών επιλογών, που για κακή τους τύχη δεν έχουν προβλέψει στους σχεδιασμούς τους. Η Τουρκία και το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών, επιλέγοντας πολιτικές και στρατηγικές κατευθύνσεις που συγκρούονται με το ΝΑΤΟ και την Ε.Ε., αναζητούν ακόμη τον δρόμο επιστροφής στην κανονικότητα, όπως την αντιλαμβάνονται μέσα από τον αυταρχισμό, την επιθετικότητα και τον αναθεωρητισμό.
Η ανάλυση της τουρκικής συμπεριφοράς, που συγκρούεται με τις κοινές δηλώσεις Φιντάν – Γεραπετρίτη και τις κατευθύνσεις που ανακοίνωσε ο Νίκος Χριστοδουλίδης για την προεδρία της Ε.Ε., δεν εκλαμβάνεται ως εσφαλμένη, εξασφαλίζοντας ανοχή Δυτικών και Ευρωπαίων ηγετών, που συνεχίζουν να βλέπουν στερεοσκοπικά την τουρκική πολιτική.
Μήνυμα συστράτευσης
Όμως διαπιστωμένα ό,τι αναπτύσσουν η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία στην περιοχή σε συνεργασία και με άλλες περιφερειακές δυνάμεις συνεχίζουν να ενδυναμώνουν τις θέσεις του Διεθνούς Δικαίου προς όφελος των κρατών της περιοχής, που σθεναρά αναχαιτίζουν τον αυταρχισμό των Τούρκων, των Ιρανών, των Ρώσων στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή. Προφανώς η συντεταγμένη στρατηγική περιφερειακών κρατών δεν μπορεί να αναχαιτίσει άμεσα τον αναθεωρητισμό, αλλά εκπέμπει το μήνυμα της αλληλεγγύης και της συστράτευσης στον πολιτικό αγώνα της Ε.Ε., που ανδρώνεται βραδέως. Περιέργως η ευρωπαϊκή πολιτική ενηλικίωση άρχισε απότομα μόλις ο αυταρχισμός ανέδειξε ότι διαβάζει το Διεθνές Δίκαιο σύμφωνα με τη δική του ηθική και την προσωπική προτεραιότητα των ηγετών που τον λατρεύουν.
Ο Πρόεδρος Ερντογάν και ο υπουργός των Εξωτερικών, μαζί με τον επικεφαλής της ΜΙΤ, δεν ξεπερνούν αδιάφορα ό,τι συμβαίνει στο Ιράν, στη Συρία, περιοχές στις οποίες επίμονα επιδιώκουν στρατηγική παρουσία. Παρά την ανοχή προς την Τουρκία, η διεθνής κοινότητα αναφέρεται στη μεταφορά χρυσού από το Καράκας στην Άγκυρα, γεγονός για το οποίο ο Πρόεδρος Τραμπ και η διοίκησή του δεν αδιαφορούν.
Μια ορθή ανάγνωση
Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών διαβάζει σωστά και με ξεχωριστή προσοχή τις απέλπιδες αναζητήσεις προσέγγισης της Άγκυρας με το Ισραήλ, που τόσο απεχθάνεται ο Μπίμπι, έστω και αν την επιθυμούν ΗΠΑ, ΝΑΤΟ, Ε.Ε., με διαφορετικό στόχο Ρωσία, Κίνα και προσδοκίες μίας διαφορετικής περιοχής ΜΕΝΑ σημαντικά αραβικά κράτη. Στις συνομιλίες ΗΠΑ – Τουρκίας η Ουάσιγκτον, χωρίς να απορρίπτει οποιοδήποτε σημείο της τουρκικής προσδοκίας, δεν μετακινείται από πιεστικές θέσεις επί της Άγκυρας, που καθόλου δεν αποκρύπτονται όσο και αν θίγονται ο Ερντογάν, το καθεστώς του, αλλά και οι κεμαλιστές με όποιον ηγέτη και αν εκφράζονται, συμπεριλαμβανομένου και του ανερμάτιστου Ιμάμογλου. Τα γεγονότα που λαμβάνουν χώρα στην περιοχή μας, αλλά και η εσωτερική ένταση στη χώρα μας, με την επιλογή κοινωνικών ομάδων να κλείνουν δρόμους διεθνούς επικοινωνίας και συνοριακούς σταθμούς εκθέτουν τη δημοκρατία. Κάθε κακόβουλος διευκολύνεται να προκαλέσει σοβαρή ζημιά στη διεθνή μας παρουσία και στη σημασία της Ελλάδας ως χώρας σταθερότητας και δημοκρατίας.
Διαβάστε επίσης
Η διεθνής αστάθεια, οι περιφερειακές συγκρούσεις και η ευθύνη της κυπριακής Προεδρίας
