Η δύσκολη ισορροπία Μητσοτάκη ανάμεσα σε Τραμπ και Ευρώπη – Η σύγκρουση φέρνει διλήμματα στην Αθήνα
Η γεωπολιτική σκακιέρα της Ανατολικής Μεσογείου σπανίως προσφέρει την πολυτέλεια της ηρεμίας, αλλά οι τελευταίες εξελίξεις με επίκεντρο τη Γάζα και την Ουάσιγκτον δημιουργούν ένα σκηνικό «τέλειας καταιγίδας» για την ελληνική διπλωματία.
Η πρόταση του Ντόναλντ Τραμπ για τη δημιουργία ενός νέου, ad hoc «Συμβουλίου Ειρήνης» για τη Γάζα – μια κίνηση που παρακάμπτει επιδεικτικά τους παραδοσιακούς διεθνείς οργανισμούς – έθεσε την Αθήνα, μπροστά σε ένα υπαρξιακό δίλημμα. Με την Ευρώπη ή με τον Τραμπ, με το διεθνές δίκιο ή με το δίκαιο του ισχυρού; Μια ριψοκίνδυνη εξίσωση που καλείται να λύσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης.
Η «Συναλλακτική» Διπλωματία του Τραμπ
Για όσους παρακολουθούν τη διεθνή πολιτική την τελευταία εικοσαετία, η πρόταση Τραμπ δεν αποτελεί έκπληξη. Συνεπής στο δόγμα του «America First» και στην απέχθειά του για την πολυμερή διπλωματία, ο Αμερικανός ηγέτης προτείνει ένα σχήμα που θυμίζει περισσότερο διοικητικό συμβούλιο επιχειρηματικού ομίλου παρά διπλωματικό σώμα. Το προτεινόμενο «Συμβούλιο Ειρήνης» φαίνεται να αγνοεί τις ευρωπαϊκές ευαισθησίες περί Διεθνούς Δικαίου και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, εστιάζοντας σε μια λύση επιβολής που εξυπηρετεί βραχυπρόθεσμα γεωστρατηγικά συμφέροντα και διμερείς συμφωνίες, παραγκωνίζοντας την Παλαιστινιακή Αρχή και, κυρίως, την ίδια την Ευρώπη.
Το ευρωπαϊκό «όχι» και η ελληνική στάση
Η Ευρώπη, υπό το βάρος της ιστορικής της ευθύνης αλλά και της αδυναμίας της να προβάλει ισχύ αντέδρασε. Βρυξέλλες, Παρίσι και Βερολίνο διαβλέπουν τον κίνδυνο μιας λύσης που θα αποσταθεροποιήσει μακροπρόθεσμα τη Μέση Ανατολή, εξάγοντας κύματα προσφύγων και ριζοσπαστικοποίησης προς τη Γηραιά Ήπειρο. Η ελληνική κυβέρνηση επέλεξε να συνταχθεί με τους Ευρωπαίους εταίρους. Η Ελλάδα, ως χώρα που βασίζει την εθνική της ασφάλεια και την υπεράσπιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων στο Διεθνές Δίκαιο και στις αποφάσεις του ΟΗΕ, δεν μπορεί να νομιμοποιήσει πρακτικές που παρακάμπτουν τη διεθνή νομιμότητα. Αν ο Κυριάκος Μητσοτάκης αποδεχόταν μια διαδικασία «fast-track» για τη Γάζα που αγνοεί τα ψηφίσματα του ΟΗΕ, με ποιο ηθικό και πολιτικό έρεισμα θα ζητούσε την εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου στο Αιγαίο ή στην Κύπρο;
Οι δηλώσεις Γεραπετρίτη
Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης περιέγραψε χθες το βράδυ στη συνέντευξή του στο Action 24 την στάση της ελληνικής διπλωματίας. Η Ελλάδα «εκφράζει επιφύλαξη» και θα «συνταχθεί με την Ευρώπη». Στην ίδια γραμμή έβαλε και το κρίσιμο νομικό επιχείρημα: υπάρχει ήδη το ψήφισμα 2803 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, που συνδέεται με σχέδιο για τη Γάζα, ενώ η πρόταση που ήρθε πλέον «δεν αφορά μόνο τη Γάζα», αλλά «τις διενέξεις συνολικά» και μάλιστα με «μόνιμα χαρακτηριστικά» άρα, υπάρχει «απόσταση» μεταξύ του ψηφίσματος και του νέου σχήματος.
Η διατύπωση Γεραπετρίτη ότι «η χώρα μας δεν θα αποστεί από την ευρωπαϊκή θέση» και θα είναι «παρούσα» αφήνει ένα παράθυρο τακτικής: η Ελλάδα δεν σηκώνει παντιέρα αντι-Τραμπ, αλλά διατηρεί το δικαίωμα επαναξιολόγησης εάν αλλάξει η ενιαία θέση εντός ΕΕ. Με άλλα λόγια: ούτε ρήξη με την Ουάσιγκτον, ούτε διάσταση από τις Βρυξέλλες.
Εδώ είναι και το «τεντωμένο σχοινί» του Μητσοτάκη. Από τη μία, η κυβέρνηση επενδύει εδώ και χρόνια στη στρατηγική σχέση με τις ΗΠΑ και ο ίδιος ο ΥΠΕΞ τη χαρακτήρισε «εξαιρετική» και ξεκαθάρισε ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει να την καλλιεργεί. Από την άλλη, η Ελλάδα είναι κράτος-μέλος της ΕΕ και η αξία της στο ευρωπαϊκό τραπέζι αυξάνεται όταν δεν εμφανίζεται ως «ειδική περίπτωση» που κοιτάζει πρώτα την Ουάσιγκτον και μετά τους εταίρους.
Το ρίσκο της δυσαρέσκειας της Ουάσιγκτον
Ωστόσο, το νόμισμα έχει δύο όψεις. Η Ελλάδα διανύει την καλύτερη περίοδο των τελευταίων δεκαετιών στις σχέσεις της με τις ΗΠΑ. Η στρατηγική αμυντική συμφωνία (MDCA), η βάση της Σούδας, η Αλεξανδρούπολη και η προμήθεια των F-35 έχουν καταστήσει την Ελλάδα τον πιο αξιόπιστο εταίρο των ΗΠΑ στην περιοχή, ειδικά ενόσω η Τουρκία παίζει το παιχνίδι του «επιτήδειου ουδέτερου».
Η στάση της Αθήνας να μην υπερθεματίσει υπέρ της πρότασης Τραμπ ενέχει ρίσκο. Ο Ντόναλντ Τραμπ είναι γνωστό ότι λειτουργεί με όρους προσωπικής αφοσίωσης και εκδικητικότητας. Υπάρχει ο φόβος ότι η ελληνική «επιφύλαξη» θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως αγνωμοσύνη ή έλλειψη ευθυγράμμισης, δίνοντας χώρο στην Τουρκία να επαναπροσεγγίσει τον Λευκό Οίκο, παρουσιαζόμενη ως ο «pragmatic player» που δεν κολλάει σε ευρωπαϊκές γραφειοκρατίες.
Η Διπλωματία της «Λεπτής Ισορροπίας»
Εδώ ακριβώς έγκειται και το ρίσκο του Κυριάκου Μητσοτάκη. Η ελληνική διπλωματία προσπαθεί να ισορροπήσει σε τεντωμένο σχοινί:
- Εντός Ε.Ε.: Επιβεβαιώνει ότι ανήκει στον σκληρό πυρήνα της Δύσης που σέβεται τους θεσμούς, διασφαλίζοντας ότι η ευρωπαϊκή ομπρέλα προστασίας στα ελληνοτουρκικά παραμένει ενεργή.
- Προς ΗΠΑ: Η επιφύλαξη και η άρνηση εκφράστηκε προσεκτικά. Η Αθήνα δεν βγήκε «μπροστά» με πύρινους λόγους κατά του Τραμπ όπως ίσως έκαναν άλλοι Ευρωπαίοι ηγέτες, αλλά καλύφθηκε πίσω από τη συλλογική ευρωπαϊκή γραμμή. Το μήνυμα προς την Ουάσιγκτον είναι: «Είμαστε σύμμαχοι, αλλά είμαστε και Ευρωπαίοι. Δεν μπορούμε να τινάξουμε στον αέρα τη γειτονιά μας». Ίσως τελικά και η χτεσινή κακοκαιρία που οδήγησε στην ματαίωση του ταξιδιού στο Νταβός τελικά να βοήθησε τον κ.Μητσοτάκη και να τον έβγαλε από την ανάγκη να πει ένα όχι στον Τράμπ μπροστά στις κάμερες και στους δημοσιογράφους που βρίσκονται στο ελβετικό θέρετρο.
- Η Επόμενη Μέρα
Η στρατηγική του Κυριάκου Μητσοτάκη είναι σαφής αλλά ενέχει και κινδύνους. Ποντάρει στο ότι το γεωστρατηγικό βάρος της Ελλάδας (Σούδα, ενεργειακός κόμβος) είναι πλέον τόσο μεγάλο, ώστε οι ΗΠΑ να «συγχωρήσουν» αυτή τη διαφωνία. Ταυτόχρονα, επενδύει στην ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία, αναγνωρίζοντας ότι σε έναν κόσμο όπου οι ΗΠΑ γίνονται πιο απρόβλεπτες, η Ευρώπη είναι το μοναδικό σταθερό σπίτι της χώρας.
Το ερώτημα που παραμένει είναι αν η πρόταση Τραμπ θα προχωρήσει μονομερώς. Αν συμβεί αυτό, η πίεση προς την Αθήνα να διαλέξει στρατόπεδο θα γίνει ασφυκτική. Προς το παρόν, η ελληνική κυβέρνηση κερδίζει χρόνο, ελπίζοντας ότι η πραγματικότητα στη Μέση Ανατολή θα προσγειώσει τα σχέδια επί χάρτου της Ουάσιγκτον, πριν χρειαστεί να συγκρουστεί με έναν από τους δύο πυλώνες της εξωτερικής της πολιτικής. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης περπατά στο τεντωμένο σχοινί αλλά όπως γνωρίζουν όλοι οι έμπειροι διπλωμάτες, όταν φυσάνε άνεμοι αλλαγής από τον Ατλαντικό, ακόμα και οι πιο σταθεροί ακροβάτες κινδυνεύουν.
Διαβάστε επίσης:
Νέα Αριστερά σε σταυροδρόμι: Μεταξύ διάσπασης και προσωρινού συμβιβασμού
Ο Μητσοτάκης δεν πάει στο Νταβός, απευθείας στις Βρυξέλλες το απόγευμα
Τσίπρας: Προχωρά με βήμα βραδύ
