Γιώργος Παπανδρέου: Γιατί οι Ολυμπιακοί Αγώνες Milano–Cortina έχουν σημασία σε έναν κόσμο που διολισθαίνει προς τη σύγκρουση

3 ώρες πρίν

6 5 λεπτά ανάγνωσης

Το ερώτημα γιατί έχουν σήμερα ιδιαίτερη σημασία οι Ολυμπιακοί Αγώνες, σε μία από τις πιο επικίνδυνες περιόδους των τελευταίων γενεών, θέτει σε άρθρο του ο Γιώργος Παπανδρέου.

Ο πρώην πρωθυπουργός, σε άρθρο του στο euronews αναφέρει χαρακτηρισικά:

«Καθώς ο κόσμος στρέφει το βλέμμα του προς τους αλπικούς ορίζοντες των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων Μιλάνο–Κορτίνα 2026, ετοιμαζόμαστε να γίνουμε μάρτυρες εντυπωσιακών επιτευγμάτων αντοχής και αριστείας μέσα στο χιόνι και τον πάγο.

Η Ιταλία ανοίγει για ακόμη μία φορά την αγκαλιά της με τον μοναδικό συνδυασμό πολιτισμού, ιστορίας και φιλοξενίας που τη χαρακτηρίζει, μετατρέποντας τους Χειμερινούς Αγώνες σε μια γιορτή όχι μόνο του αθλητισμού, αλλά και της κοινής μας ανθρωπιάς.
Όμως αυτή η στιγμή απαιτεί κάτι περισσότερο από χειροκρότημα. Μας καλεί να σταθούμε και να θέσουμε ένα βαθύτερο ερώτημα: γιατί έχουν σημασία οι Ολυμπιακοί Αγώνες – ιδίως σήμερα, την ώρα που η Ευρώπη και ο κόσμος αντιμετωπίζουν μία από τις πιο επικίνδυνες περιόδους των τελευταίων γενεών;
Για πολλούς, οι Αγώνες αποτελούν ένα συναρπαστικό θέαμα, μια πηγή εθνικής υπερηφάνειας, μια παγκόσμια γιορτή ανθρώπινων επιτευγμάτων ή μια ευκαιρία εσόδων για τηλεοπτικά δίκτυα και χορηγούς. Όλα αυτά ισχύουν. Δεν συνιστούν όμως την πραγματική τους κληρονομιά.
Οι Ολυμπιακοί Αγώνες γεννήθηκαν ως θεσμός ειρήνης.
Πολύ πριν από τα σύγχρονα στάδια και το τηλεοπτικό κοινό, ο αρχαίος ελληνικός κόσμος γνώριζε πλούσια αθλητική δραστηριότητα, με αγώνες όπως τα Πύθια, τα Νέμεα, τα Ίσθμια και τα Παναθήναια. Ένας όμως ξεχώριζε: οι Αγώνες που διεξάγονταν στην Ολυμπία.
Η ίδρυσή τους ακολούθησε τη συμβουλή της ηθικής πυξίδας της εποχής, των σοφών γυναικών του Μαντείου των Δελφών, που παρότρυναν τις αντίπαλες πόλεις-κράτη να συνδέσουν τον αθλητικό ανταγωνισμό με μια ιερή συμφωνία ειρήνης.
Έτσι γεννήθηκε η εκεχειρία, η Ολυμπιακή Εκεχειρία.
Όταν η ισχύς υποκλινόταν στις κοινές αξίες
Πριν από κάθε διοργάνωση, κήρυκες διέτρεχαν τον ελληνικό κόσμο ανακοινώνοντας την αναστολή των εχθροπραξιών. Οι στρατοί σταματούσαν τις συγκρούσεις. Οι ταξιδιώτες απολάμβαναν ασφαλή διέλευση. Όσοι εισέρχονταν στην Ολυμπία το έκαναν άοπλοι, σε ιερό έδαφος όπου η βία απαγορευόταν.
Για πάνω από χίλια χρόνια, αυτή η εκεχειρία άντεξε – η μακροβιότερη συνεχής ειρηνευτική συμφωνία στην καταγεγραμμένη ιστορία. Και εφαρμοζόταν.
Όταν η Σπάρτη παραβίασε την Εκεχειρία κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο το 420 π.Χ., καταδικάστηκε δημόσια, τιμωρήθηκε με πρόστιμο και αποκλείστηκε από τους Αγώνες. Ακόμη και η ισχυρότερη δύναμη της εποχής δεν ήταν υπεράνω των κοινών κανόνων ειρήνης.
Σε εκείνη την ιερή στιγμή, η ισχύς υποκλίθηκε στις κοινές αξίες.
Για να κατανοήσουμε τη δύναμη αυτής της ιδέας, αρκεί να συγκρίνουμε τους Ολυμπιακούς Αγώνες με τη ρωμαϊκή αρένα.
Και οι δύο ήταν θεάματα, αντιπροσώπευαν όμως αντίθετα οράματα πολιτισμού.
Οι Ολυμπιακοί Αγώνες τιμούσαν την ανθρώπινη αριστεία. Αγώνες ειρηνικού ανταγωνισμού, καλλιτεχνική έκφραση, ισότητα μεταξύ ελεύθερων πολιτών, με κανόνες που διασφάλιζαν τη δικαιοσύνη. Οι νικητές στεφανώνονταν με κλαδί ελιάς, γίνονταν αθάνατοι μέσω της ποίησης και της γλυπτικής.
Η αρένα εξυμνούσε την κυριαρχία και τη ωμή βία. Δούλοι και αιχμάλωτοι μάχονταν για την επιβίωσή τους, με τον αυτοκράτορα να αποφασίζει τη ζωή ή τον θάνατο με έναν αντίχειρα – όπως σήμερα, συμβολικά, το κάνουμε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η ανθρωπιά επισκιάζονταν από τη δύναμη.
Οι Ολυμπιακοί Αγώνες ανέδειξαν την ειρηνική άμιλλα, την αξιοπρέπεια, την ελευθερία και την αριστεία. Η αρένα ύμνησε τη βία, τον έλεγχο και την κυριαρχία.
Δύο κοσμοθεωρίες. Απόδειξη ότι η ανθρωπότητα έχει επιλογές. Τις ίδιες επιλογές αντιμετωπίζουμε και σήμερα.
Τιμούμε την ανθρώπινη αξιοπρέπεια ή την ωμή ισχύ;
Διοχετεύουμε τη δύναμη προς τη δικαιοσύνη και τη συνεργασία, ή μήπως προς την κυριαρχία και την ύβρη;
Η Ευρώπη βρίσκεται ξανά σε αυτό το σταυροδρόμι.
Όχι ρομαντισμός, αλλά ρεαλισμός
Ο πόλεμος επέστρεψε στην ήπειρο. Η Ουκρανία υφίσταται βίαιη επίθεση. Η Γάζα έχει βυθιστεί σε ανθρωπιστική καταστροφή. Η βία συνεχίζεται στη Μέση Ανατολή.
Οι ειρηνικές διαμαρτυρίες καταστέλλονται αιματηρά στο Ιράν. Συγκρούσεις μαίνονται στο Σουδάν και στο Σαχέλ. Ο ανταγωνισμός των μεγάλων δυνάμεων αποδυναμώνει το διεθνές δίκαιο και παραλύει τους παγκόσμιους θεσμούς.
Η υπόσχεση του πολυμερούς συστήματος – ότι κανόνες και συνεργασία μπορούν να συγκρατήσουν την ισχύ – έχει φθαρεί. Μια επικίνδυνη ιδέα επανεμφανίζεται στο κέντρο της παγκόσμιας πολιτικής: ότι το δίκαιο το ορίζει η δύναμη.
Ακριβώς σε αυτόν τον κόσμο αντιστάθηκε η Ολυμπιακή Εκεχειρία.
Υπενθυμίζει ότι ακόμη και μέσα στον φόβο και τον ανταγωνισμό, η ανθρωπότητα μπορεί να επιλέξει αυτοσυγκράτηση. Ότι πρέπει να υπάρχουν χώροι όπου τα όπλα σιωπούν, οι εχθροί συναντώνται ως άνθρωποι και οι κοινοί κανόνες αντικαθιστούν τη βία.
Όταν οι σύγχρονοι Ολυμπιακοί Αγώνες αναβίωσαν στην Αθήνα το 1896 από τον Πιερ ντε Κουμπερτέν, μαζί με τους Έλληνες οραματιστές Δημήτριο Βικέλα και Κωστή Παλαμά, αυτό το αρχαίο πνεύμα αποκαταστάθηκε συνειδητά.
Επηρεασμένοι από την κλασική φιλοσοφία και τα ιδεώδη του Διαφωτισμού, οραματίστηκαν τους Αγώνες ως σχολείο ιδιότητας του πολίτη – μια δύναμη ειρήνης, παιδείας και διεθνούς συνεργασίας.
Αυτό δεν ήταν ρομαντισμός. Ήταν ρεαλισμός.
Η κοινή εμπειρία εξανθρωπίζει τους αντιπάλους. Οι θεσμοί της ειρήνης πρέπει να οικοδομούνται και να ανανεώνονται διαρκώς. Η ιστορία το αποδεικνύει.
Στους Χειμερινούς Αγώνες του Λίλεχαμερ, άνοιξαν ανθρωπιστικοί διάδρομοι στο πολιορκημένο Σαράγεβο, επιτρέποντας τη διανομή εμβολίων σε δεκάδες χιλιάδες παιδιά.
Στο Ναγκάνο, αποφεύχθηκε στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράκ.
Στην Πιονγκτσάνγκ, έγιναν βήματα αποκλιμάκωσης και διαλόγου μεταξύ Βόρειας και Νότιας Κορέας.
Αυτά πρέπει να αποτελέσουν μαθήματα για τους σημερινούς αντιπάλους.
Μέσω του Διεθνούς Κέντρου Ολυμπιακής Εκεχειρίας στην Αθήνα, κάθε Ολυμπιάδα ενσωματώνει πλέον την εκπαίδευση για την ειρήνη, τη συμμετοχή της νεολαίας και πολιτιστικές πρωτοβουλίες – κρατώντας την Εκεχειρία ζωντανή πρακτική και όχι ιστορική υποσημείωση.
Ουδείς που έχει κυβερνήσει σε περιόδους κρίσης δεν πιστεύει ότι ο αθλητισμός από μόνος του μπορεί να σταματήσει πολέμους.
Όμως χωρίς συνειδητές προσπάθειες για την οικοδόμηση μιας παγκόσμιας κουλτούρας ειρήνης, η βία κινδυνεύει να γίνει η προεπιλεγμένη γλώσσα των διεθνών σχέσεων.
Τι είδους πολιτισμό επιλέγουμε να υπερασπιστούμε;
Η τεχνολογική μας ισχύς έχει ξεπεράσει κατά πολύ την ηθική μας σοφία.
Η κλιματική κρίση, οι μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών, οι ανισότητες, οι πανδημίες και η αποσταθεροποιητική δύναμη της τεχνητής νοημοσύνης δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με τη βία ή με πολιτικές μηδενικού αθροίσματος. Απαιτούν συνεργασία, εμπιστοσύνη και ισχυρούς θεσμούς συλλογικής δράσης.
Η Ευρώπη το κατανοεί αυτό βαθιά.
Γεννημένη μέσα από τα ερείπια δύο παγκοσμίων πολέμων, η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν σχεδιάστηκε ως απλή αγορά ή σύνολο απρόσωπων θεσμών.
Σχεδιάστηκε ως αρχιτεκτονική ειρήνης, βασισμένη στο δίκαιο αντί της βίας, στον διάλογο αντί της κυριαρχίας, στην αξιοπρέπεια, τον σεβασμό και την κοινή ευημερία αντί των παιχνιδιών ισχύος μηδενικού αθροίσματος.
Στον πυρήνα της βρίσκεται μια τολμηρή και επαναστατική ιδέα: ότι η τεράστια ισχύς που έχει συσσωρεύσει η ανθρωπότητα πρέπει να περιορίζεται, να καθοδηγείται και να κυβερνάται συνειδητά, ώστε να υπηρετεί το κοινό καλό και όχι να διαλύει τις κοινωνίες.
Η εγκατάλειψη αυτής της κληρονομιάς σήμερα θα σήμαινε ότι ξεχνάμε γιατί υπάρχει η Ευρώπη.
Γι’ αυτό οι Χειμερινοί Αγώνες Μιλάνο–Κορτίνα έχουν σημασία πολύ πέρα από βάθρα, μετάλλια και τελετές.
Προσφέρουν στην Ευρώπη μια στιγμή επαναβεβαίωσης της συνεργασίας σε έναν κόσμο που ολισθαίνει προς τη σύγκρουση. Υποδεχόμενοι αθλητές από όλο τον κόσμο, μας θυμίζει ότι ο ανταγωνισμός δεν γεννά αναγκαστικά μίσος, ότι η δύναμη πρέπει να μετριάζεται από τη δικαιοσύνη και ότι η ανθρωπότητα ευημερεί όταν οι κανόνες αντικαθιστούν τη βία.
Οι αρχαίοι Έλληνες απέδειξαν ότι η ειρήνη μπορεί να οργανωθεί, ότι ακόμη και ορκισμένοι εχθροί μπορούν να καταθέσουν τα όπλα και να μοιραστούν ιερό έδαφος. Οι σύγχρονοι Ολυμπιακοί Αγώνες αναβίωσαν αυτό το τολμηρό πείραμα για μια παγκόσμια εποχή.
Σήμερα, αυτό το πείραμα είναι πιο αναγκαίο από ποτέ.
Με πρωτοβουλία της Ιταλίας και τη συνυποστήριξη 165 χωρών, τα κράτη-μέλη του ΟΗΕ υιοθέτησαν ομόφωνα έκκληση για την τήρηση της Εκεχειρίας κατά τους Χειμερινούς Ολυμπιακούς και Παραολυμπιακούς Αγώνες Μιλάνο–Κορτίνα, υπογραμμίζοντας τον ρόλο του αθλητισμού στην προώθηση της ειρήνης, του διαλόγου, της ανεκτικότητας και της συμφιλίωσης εν μέσω παγκόσμιων συγκρούσεων.
Καθώς ο κόσμος συγκεντρώνεται στις ιταλικές Άλπεις για τη μεγαλύτερη χειμερινή αθλητική γιορτή, καλούμαστε ξανά να αναμετρηθούμε όχι μόνο με τον σεβασμό της Ολυμπιακής Εκεχειρίας, αλλά και με το ερώτημα ποιόν πολιτισμό επιλέγουμε να υπερασπιστούμε: Έναν κόσμο που κυβερνάται από τον φόβο και τη δύναμη ή έναν κόσμο που καθοδηγείται από την αξιοπρέπεια, τη συνεργασία και την κοινή ευθύνη.
Οι Χεμερινοί Αγώνες Μιλάνο–Κορτίνα μπορεί να είναι κάτι περισσότερο από θέαμα. Μπορεί να αποτελέσουν το ανανεωμένο κάλεσμα της Ευρώπης για ειρήνη και συνύπαρξη σε μια εποχή που τις έχει απελπιστικά ανάγκη.»