Οι σαμουράι πέρα από τον μύθο: Η αληθινή ιστορία των θρυλικών πολεμιστών της Ιαπωνίας

Από το «Shōgun» μέχρι το «Star Wars», οι σαμουράι έχουν εμπνεύσει ταινίες, σειρές, βιβλία και βιντεοπαιχνίδια. Η εικόνα τους είναι βαθιά χαραγμένη στη σύγχρονη κουλτούρα: ατρόμητοι, απόλυτα πιστοί, πειθαρχημένοι, έτοιμοι να θυσιαστούν για την τιμή τους.

Όμως η πραγματική τους ιστορία είναι πιο σύνθετη και συχνά πιο ενδιαφέρουσα από τον θρύλο.

Μια νέα έκθεση του Βρετανικού Μουσείου επιχειρεί να απομακρύνει τη μυθοποίηση και να παρουσιάσει τους σαμουράι όπως πραγματικά ήταν: μια κοινωνική ομάδα που εξελίχθηκε μέσα στους αιώνες και προσαρμόστηκε στις πολιτικές, στρατιωτικές και πολιτισμικές αλλαγές της Ιαπωνίας.

Ποιοι ήταν πραγματικά οι σαμουράι;

Οι σαμουράι εμφανίστηκαν τον 10ο αιώνα ως μισθοφόροι που υπηρετούσαν την αυτοκρατορική αυλή. Με τον χρόνο, μετατράπηκαν σε μια μορφή επαρχιακής αριστοκρατίας με στρατιωτική ισχύ.

Δεν αποτελούσαν όμως μια ενιαία και αμετάβλητη τάξη. Όπως επισημαίνουν οι ιστορικοί, η εικόνα που έχουμε σήμερα για αυτούς διαμορφώθηκε πολύ αργότερα.

Photo: British Museum

Σε αντίθεση με τον ρομαντικό μύθο, οι σαμουράι δεν λειτουργούσαν πάντα βάσει ενός απόλυτου κώδικα τιμής. Στη μάχη χρησιμοποιούσαν ενέδρες, στρατηγική εξαπάτηση και ευκαιριακές τακτικές. Συχνά παρακινούνταν από την επιθυμία για γη, δύναμη και κοινωνική άνοδο, όχι μόνο από την αφοσίωση ή την αυτοθυσία.

Οι «κουλτουριάρηδες» πολεμιστές

Η άνοδος των σαμουράι στην εξουσία συνδέθηκε με τις διαμάχες για τη διαδοχή του αυτοκρατορικού θρόνου. Το 1185, η φατρία των Μιναμότο ίδρυσε στρατιωτική κυβέρνηση, εγκαινιάζοντας μια νέα εποχή.

Ωστόσο, η εξουσία δεν μπορούσε να στηρίζεται μόνο στη στρατιωτική δύναμη. Οι Σογκούν, οι στρατιωτικοί ηγέτες της Ιαπωνίας, συνειδητοποίησαν ότι έπρεπε να καλλιεργήσουν και πολιτισμική επιρροή.

Επηρεασμένοι από τον Κομφουκιανισμό, υιοθέτησαν την ιδέα ότι η στρατιωτική ισχύς πρέπει να συνοδεύεται από πνευματική και πολιτισμική καλλιέργεια. Έτσι, οι σαμουράι δεν εκπαιδεύονταν μόνο στη μάχη αλλά και στη ζωγραφική, την ποίηση, τη μουσική, το θέατρο και την τελετή του τσαγιού.

Η περίοδος Τοκουγκάβα και η αλλαγή ρόλου

Τον 16ο αιώνα, ο Τοκουγκάβα Ιεγιάσου ίδρυσε ένα καθεστώς που διήρκεσε περίπου 250 χρόνια. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η Ιαπωνία γνώρισε εσωτερική ειρήνη.

Χωρίς συνεχείς πολέμους, οι σαμουράι αναγκάστηκαν να επαναπροσδιορίσουν τον ρόλο τους. Πολλοί έγιναν κρατικοί αξιωματούχοι, φοροεισπράκτορες, διοικητικοί υπάλληλοι ή φρουροί σε κάστρα. Από πολεμιστές της πρώτης γραμμής μετατράπηκαν σε διαχειριστές του κράτους.

Ταυτόχρονα, η εικόνα τους άρχισε να εξιδανικεύεται μέσα από θεατρικά έργα και καλλιτεχνικές απεικονίσεις που προέβαλλαν την ηρωική τους διάσταση.

Photo: British Museum

Οι γυναίκες

Σημαντική ήταν και η συμβολή των γυναικών στις οικογένειες των σαμουράι. Σε πολλές περιπτώσεις διαχειρίζονταν μεγάλα νοικοκυριά με δεκάδες άτομα προσωπικό. Οργάνωναν την εκπαίδευση των παιδιών και τηρούσαν αυστηρούς κανόνες εθιμοτυπίας.

Η τέχνη της εποχής κατέγραψε και γυναίκες πολεμίστριες, όπως την Τομόε Γκόζεν, η οποία απεικονίζεται σε ξυλογραφίες να πολεμά με εντυπωσιακή γενναιότητα τον 12ο αιώνα.

Η κατάργηση και η επιστροφή του μύθου

Το 1869, κατά την περίοδο Μέιτζι, η τάξη των σαμουράι καταργήθηκε επίσημα, στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού της Ιαπωνίας. Για ένα διάστημα η εικόνα τους υποχώρησε.

Σύντομα όμως επέστρεψε, αυτή τη φορά ως σύμβολο εθνικής ταυτότητας και στρατιωτικής υπερηφάνειας. Στη Δύση, βιβλία όπως το Bushido: The Soul of Japan συνέβαλαν στη δημιουργία ενός ιδεαλιστικού προτύπου που παρουσίαζε τους σαμουράι ως φορείς απόλυτης τιμής και πειθαρχίας.

Κατά τον 20ό αιώνα, αυτή η εξιδανικευμένη εικόνα χρησιμοποιήθηκε ακόμη και ως εργαλείο προπαγάνδας.

Οι σαμουράι στον κινηματογράφο και τη σύγχρονη ποπ κουλτούρα

Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι ιστορίες των σαμουράι γνώρισαν νέα αναγέννηση, αυτή τη φορά μέσα από τον κινηματογράφο. Κεντρική μορφή υπήρξε ο Ακίρα Κουροσάβα, του οποίου η αφηγηματική δύναμη και η σκηνοθεσία των σκηνών δράσης επηρέασαν βαθιά τον αμερικανικό κινηματογράφο.

Οι «Επτά Σαμουράι» (1954) μεταφέρθηκαν στο Χόλιγουντ ως «The Magnificent Seven» (1960), ενώ το «Yojimbo» (1961) ενέπνευσε το «A Fistful of Dollars» (1964).

Στη συνέχεια, το ίδιο το Χόλιγουντ παρήγαγε ταινίες με σαμουράι, όπως το «The Last Samurai (2003)» και το 47 Ronin (2013). Η πρόσφατη επιτυχία της σειράς «Shōgun», βασισμένης στο μυθιστόρημα του Τζέιμς Κλάβελ (1975), επιβεβαιώνει ότι το ενδιαφέρον για τους σαμουράι παραμένει ισχυρό.

Ακόμη και το «Star Wars» φέρει έντονη την επιρροή τους. Η ταινία «A New Hope» (1977) εμπνεύστηκε από το φιλμ του Κουροσάβα «The Hidden Fortress» (1958), ενώ πολλά κοστούμια – με πιο εμβληματικό εκείνο του Darth Vader – βασίστηκαν στην αισθητική της πανοπλίας των σαμουράι.

Διαβάστε επίσης

Άνγκελα Μέρκελ: «Να επιστρέψω στην πολιτική; Αυτό αποκλείεται»

Το Ισραήλ εντάσσεται στο «Συμβούλιο της Ειρήνης» του Τραμπ

Σε τροχιά σύγκρουσης ο Περσικός Κόλπος – Τι επιδιώκει η Τραμπ, μέχρι πού υποχωρεί η Τεχεράνη

Πηγή: topontiki.gr