Το Ιράν μετά τον Χαμενεΐ και η διαδοχή της ηγεσίας
Η συνδυασμένη στρατιωτική επιχείρηση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, στις 28 Φεβρουαρίου 2026.
Ο Χαμενεΐ σκοτώθηκε σε αεροπορική επιδρομή στην κατοικία του στην Τεχεράνη, κατά τη διάρκεια συνάντησης με ανώτερους Ιρανούς αξιωματούχους, γεγονός που αξιοποιήθηκε επιχειρησιακά από τις αμερικανικές και ισραηλινές δυνάμεις. Ωστόσο, μέχρι σήμερα παραμένει ασαφές ποιος ασκεί την εξουσία στο Ιράν.
Σύμφωνα με το ιρανικό Σύνταγμα, σε περίπτωση θανάτου του Ανώτατου Θρησκευτικού Ηγέτη, η εξουσία μεταβιβάζεται προσωρινά σε ένα συλλογικό όργανο που αποτελείται από τον Πρόεδρο, τον Επικεφαλής της Δικαιοσύνης και ένα μέλος του Συμβουλίου των Φρουρών, έως ότου η Συνέλευση των Ειδικών επιλέξει νέο ηγέτη. Στην παρούσα φάση, ο Πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, ο επικεφαλής της Δικαιοσύνης Γκολάμ Χοσεΐν Μοχσενί Ετζεΐ και ένας νομικός του Συμβουλίου των Φρουρών έχουν αναλάβει προσωρινά τη διακυβέρνηση.
Υπάρχουν πληροφορίες ότι ο Χαμενεΐ είχε προετοιμάσει τη διαδοχή του πριν από την έναρξη των συγκρούσεων, με πιθανούς διαδόχους τον Αλί Λαριτζανί και τον Μοχάμαντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, οι οποίοι κατέχουν σημαντικές πολιτικές και στρατηγικές θέσεις.
Ο θάνατος του Χαμενεΐ και η δεύτερη αλλαγή ανώτατου ηγέτη από το 1979 αναμένεται να επηρεάσει σημαντικά τις εξελίξεις στο εσωτερικό του Ιράν. Η διαδοχή του Αλί Χαμενεΐ αποτελεί κρίσιμο σημείο καμπής, που θα καθορίσει όχι μόνο το μέλλον του ιρανικού καθεστώτος, αλλά και τη γεωπολιτική ισορροπία στη Μέση Ανατολή.
Το αμερικανικό think tank «Council on Foreign Relations» (CFR) παρουσιάζει τρία πιθανά σενάρια μετάβασης της εξουσίας. Το πρώτο είναι η επιλογή ενός νέου ανώτατου ηγέτη, μέσω του θεσμικού πλαισίου της «Συνέλευσης των Ειδικών», δηλαδή των88 ανώτερων σιιτών κληρικών, που έχουν ως κύρια αρμοδιότητα την εκλογή του Ανώτατου Θρησκευτικού Ηγέτη του Ιράν. Πιθανοί υποψήφιοι είναι ανώτεροι κληρικοί ή πρόσωπα από τον στενό κύκλο του Χαμενεΐ, συμπεριλαμβανομένου του γιου του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ. Μια τέτοια επιλογή θα διατηρούσε τη δομή εξουσίας και την ιδεολογία του καθεστώτος, αλλά ενδέχεται να δημιουργήσει προβλήματα νομιμοποίησης, καθώς οι υποψήφιοι στερούνται του κύρους και της εμπειρίας του σημερινού ηγέτη.
Το δεύτερο σενάριο είναι η ενίσχυση του ρόλου των ενόπλων δυνάμεων και η πιθανή ανάληψη της εξουσίας από το στρατιωτικό κατεστημένο, ιδιαίτερα το IRGC. Οι στρατιωτικοί έχουν ήδη αυξήσει σημαντικά την επιρροή τους στην οικονομία και την πολιτική. Ένα στρατιωτικό καθεστώς πιθανόν να διατηρήσει την αυταρχική φύση του κράτους και την αντιδυτική πολιτική. Ωστόσο, δεν αναμένεται ουσιαστικός εκδημοκρατισμός ή προσέγγιση με τη Δύση, οπότε τα προβλήματα θα συνεχίσουν να ταλανίζουν τον ιρανικό λαό.
Το τρίτο σενάριο είναι η κατάρρευση του καθεστώτος, χωρίς σαφή διάδοχη κατάσταση. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να οδηγήσει σε χάος, εμφύλιες συγκρούσεις, εθνοτικές εξεγέρσεις και περιφερειακή αποσταθεροποίηση. Αν τελικά προκύψει ένα νέο αυταρχικό καθεστώς, η μεταβατική περίοδος θα είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη για την περιοχή και τη διεθνή ασφάλεια.
Εκτιμάται ότι καμία από τις πιθανές μεταβάσεις δεν αναμένεται να οδηγήσει άμεσα σε δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις ή σε ουσιαστική φιλελευθεροποίηση. Η μετάβαση θα είναι πιθανότατα περίπλοκη και ενδεχομένως ασταθής, με σημαντικές επιπτώσεις για την εσωτερική σταθερότητα του Ιράν, την περιφερειακή ασφάλεια και τη διεθνή πολιτική.
Από την πλευρά τους, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούν να αποφασίσουν ποιος θα διαδεχθεί τον ηγέτη του Ιράν, αλλά μπορούν να επηρεάσουν τη διαδικασία επιλογής του νέου ηγέτη έμμεσα, μέσω κυρώσεων, διπλωματίας, στρατιωτικής πίεσης και συνεργασίας με συμμάχους. Ο βασικός στόχος τους είναι να διαχειριστούν τη μετάβαση με τρόπο που να μειώνει τους κινδύνους για την περιφερειακή και παγκόσμια ασφάλεια.
Διαβάστε επίσης:
Τραμπ: Το Ιράν «αρνήθηκε να σταματήσει την επιδίωξη της απόκτησης πυρηνικών όπλων»
Πηγή: topontiki.gr
