Από τη Βενεζουέλα στη Γροιλανδία: όταν ο νόμος της ισχύος επιστρέφει στην ευρωπαϊκή αυλή – Τι φοβούνται οι 7 ηγέτες
Η κοινή δήλωση που εξέδωσαν την Τρίτη 6 Ιανουαρίου οι ηγέτες της Γαλλίας, της Γερμανίας, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Ιταλίας, της Ισπανίας, της Πολωνίας και της Δανίας για τη Γροιλανδία δεν ήταν μια τυπική διπλωματική κίνηση. Ήταν μια πολιτική πράξη άμυνας. Ένα συλλογικό μήνυμα προς την Ουάσινγκτον – και προσωπικά προς τον Ντόναλντ Τραμπ – ότι η Ευρώπη δεν σκοπεύει να παρακολουθήσει αμέτοχη την επαναφορά του νόμου της ισχύος εντός των δικών της γεωγραφικών ορίων.
Στο ανακοινωθέν τους, οι επτά ηγέτες τόνισαν ρητώς ότι «η Γροιλανδία ανήκει στον λαό της» και ότι οποιαδήποτε απόφαση για το μέλλον της μπορεί να ληφθεί μόνο από τους ίδιους τους Γροιλανδούς, στο πλαίσιο της σχέσης τους με το Βασίλειο της Δανίας. Υπογράμμισαν την απαραβίαστη αρχή της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας, καλώντας σε σεβασμό του διεθνούς δικαίου και της διεθνούς τάξης.
Το μήνυμα ήταν σαφές: H Γροιλανδία δεν είναι προς διαπραγμάτευση.
Δεν επρόκειτο όμως για μια αφηρημένη υπεράσπιση αρχών. Ήταν απάντηση σε μια συγκεκριμένη, ολοένα πιο επιθετική ρητορική από αμερικανικής πλευράς, με τον ίδιο τον Ντόναλντ Τραμπ αλλά και στενούς συνεργάτες του να επαναφέρουν δημόσια την ιδέα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «χρειάζονται» τη Γροιλανδία για λόγους εθνικής ασφάλειας και στρατηγικού ελέγχου της Αρκτικής.
Το επεισόδιο Φρεντέρικσεν – Μίλερ και το μήνυμα της Ουάσινγκτον
Η ένταση κορυφώθηκε όταν η Δανή πρωθυπουργός Μέτε Φρεντέρικσεν δήλωσε ότι η Γροιλανδία «δεν είναι προς πώληση» και ότι οποιαδήποτε συζήτηση περί αλλαγής καθεστώτος είναι απαράδεκτη. Η απάντηση από την Ουάσινγκτον δεν άργησε.
Ο Στίβεν Μίλερ, κορυφαίο στέλεχος της ομάδας Τραμπ, απάντησε με έναν τόνο που στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες διαβάστηκε ως απειλητικός και περιφρονητικός: υπενθύμισε ότι οι ΗΠΑ έχουν ζωτικά συμφέροντα στην περιοχή, ότι η Αρκτική αποτελεί πεδίο στρατηγικού ανταγωνισμού και ότι «κανείς δεν θα πολεμήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες για τη Γροιλανδία».
Η φράση αυτή – περισσότερο και από οποιαδήποτε επίσημη δήλωση – λειτούργησε ως καμπανάκι συναγερμού. Γιατί δεν ήταν απλώς γεωπολιτική ανάλυση. Ήταν επίδειξη δύναμης. Ήταν το ξεκάθαρο μήνυμα ότι η Ουάσινγκτον θεωρεί το ζήτημα ισχύος και όχι δικαίου.
Και κάπου εκεί, οι Ευρωπαίοι κατάλαβαν ότι το έργο που έβλεπαν επί χρόνια να παίζεται στη Λατινική Αμερική και αλλού, μπορεί πλέον να παιχτεί και στο δικό τους έδαφος.
Η Βενεζουέλα ως πρόβα τζενεράλε
Η ευρωπαϊκή νευρικότητα για τη Γροιλανδία δεν γεννήθηκε στο κενό. Γεννήθηκε πάνω στο φόντο της αμερικανικής επέμβασης στη Βενεζουέλα, της ανατροπής και της απαγωγής του Νικολάς Μαδούρο – μιας ενέργειας που συνιστά κατάφωρη παραβίαση κάθε έννοιας διεθνούς δικαίου, κυριαρχίας και μη επέμβασης.
Και όμως, στην Ευρώπη, η αντίδραση υπήρξε από χλιαρή έως συγκαταβατική. Κάποιοι ηγέτες μίλησαν για «αναγκαία εξέλιξη».
Άλλοι περιορίστηκαν σε γενικόλογες εκκλήσεις για σταθερότητα. Άλλοι απλώς σώπασαν. Η παραβίαση του διεθνούς δικαίου αντιμετωπίστηκε ως εξαγώγιμο προϊόν – αποδεκτό, αρκεί να συμβαίνει μακριά από την ευρωπαϊκή αυλή.
Εκεί, η ωμή ισχύς βαφτίστηκε ρεαλισμός. Η επέμβαση βαφτίστηκε λύση. Το διεθνές δίκαιο υποβιβάστηκε σε λεπτομέρεια.
Η επιλεκτική ηθική των ίδιων ηγετών
Η αντίφαση γίνεται σχεδόν κυνική αν αναλογιστεί κανείς ότι πρόκειται για τους ίδιους ακριβώς Ευρωπαίους ηγέτες που, στο θέμα της Ουκρανίας, επικαλούνται το διεθνές δίκαιο με θρησκευτική ευλάβεια. Εκεί, η κυριαρχία είναι ιερή. Η εδαφική ακεραιότητα απαραβίαστη. Οι παραβιάσεις ασυγχώρητες. Οι κυρώσεις μονόδρομος.
Στη Βενεζουέλα όμως, οι ίδιες αρχές εξατμίστηκαν.
Εκεί, η ανατροπή κυβέρνησης έγινε «αποκατάσταση δημοκρατίας».
Η απαγωγή προέδρου έγινε «πολιτική μετάβαση».
Το διεθνές δίκαιο έγινε… υποσημείωση.
Με άλλα λόγια:
· Στην Ουκρανία, το διεθνές δίκαιο είναι δόγμα.
· Στη Βενεζουέλα, ήταν διαπραγματεύσιμο.
Αυτή η επιλεκτικότητα είναι που υπονομεύει σήμερα την αξιοπιστία της Ευρώπης όταν μιλά για αρχές. Διότι οι αρχές που εφαρμόζονται μόνο όταν συμφέρουν, δεν είναι αρχές. Είναι εργαλεία.
Γιατί η Γροιλανδία τους τρόμαξε πραγματικά
Η κοινή δήλωση των επτά δεν εκφράζει ξαφνική ηθική αφύπνιση. Εκφράζει γεωπολιτικό φόβο. Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αντιλαμβάνονται ότι η λογική «ο ισχυρός παίρνει ό,τι θέλει» μπορεί να στραφεί εναντίον τους.
Η Γροιλανδία δεν είναι μια μακρινή χώρα του παγκόσμιου Νότου. Είναι ευρωπαϊκό έδαφος. Είναι μέλος του δυτικού κόσμου. Είναι μέρος της αρχιτεκτονικής ασφαλείας του ΝΑΤΟ. Και το γεγονός ότι Αμερικανοί αξιωματούχοι μιλούν γι’ αυτήν ως στρατηγικό απόκτημα και όχι ως κυρίαρχο χώρο, ενεργοποιεί όλους τους ευρωπαϊκούς συναγερμούς.
Γι’ αυτό και το μήνυμα των επτά ήταν συλλογικό. Όχι για να προστατευθεί μόνο η Δανία. Αλλά για να προστατευθεί το προηγούμενο. Διότι αν περάσει η Γροιλανδία, ποιος εγγυάται ότι αύριο δεν θα υπάρξει «ενδιαφέρον» για άλλες περιοχές στρατηγικής σημασίας;
Ο Τραμπ ως καθρέφτης, όχι ως εξαίρεση
Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι η εξαίρεση. Είναι ο καθρέφτης. Απλώς λέει δυνατά αυτό που άλλοι διατύπωναν με διπλωματική ευγένεια: ότι οι συμμαχίες είναι εργαλειακές, ότι οι θεσμοί είναι εμπόδια, ότι η ισχύς προηγείται του δικαίου.
Η περιφρόνησή του για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τους ηγέτες της δεν είναι μυστικό. Το γεγονός ότι τώρα αυτή η περιφρόνηση μεταφράζεται σε γεωγραφικές βλέψεις, είναι αυτό που αλλάζει τα δεδομένα.
Και εκεί ακριβώς γεννιέται η ευρωπαϊκή αμηχανία:
πώς να καταγγείλεις τον κυνισμό, όταν επί χρόνια τον ανεχόσουν – αρκεί να μην σε αφορούσε;
Το πραγματικό διακύβευμα
Ας ειπωθεί καθαρά: οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν φοβούνται μόνο για τη Γροιλανδία. Φοβούνται ότι μπαίνουμε σε έναν κόσμο όπου:
οι ισχυροί δεν ρωτούν – απλώς παίρνουν.
Και σε αυτόν τον κόσμο, η Ευρώπη δεν είναι υπερδύναμη. Είναι χώρος. Χώρος βάσεων, διαδρομών, ενεργειακών πόρων, γεωστρατηγικής αξίας.
Η στάση τους απέναντι στη Βενεζουέλα έστειλε λάθος μήνυμα: ότι το διεθνές δίκαιο είναι διαπραγματεύσιμο. Ότι η ισχύς αρκεί. Ότι οι αρχές έχουν γεωγραφικά όρια.
Τώρα που αυτό το μήνυμα επιστρέφει ως απειλή στην ίδια την ευρωπαϊκή ήπειρο, οι ηγέτες της σπεύδουν να υψώσουν τείχη αρχών που οι ίδιοι υπονόμευσαν.
Και αυτό είναι ίσως το πιο ειρωνικό – και πιο πολιτικά αποκαλυπτικό – στοιχείο της υπόθεσης:
Το διεθνές δίκαιο το θυμάσαι καλύτερα όταν αρχίζει να σε αφορά.
Διαβάστε επίσης
Γροιλανδία: Τα εντυπωσιακά πράγματα που δεν γνωρίζατε για το νησί – και… ορέγεται ο Τραμπ (Photos)
Ο Τραμπ παγώνει κονδύλια 10 δισεκ. δολαρίων που προορίζονταν για τη φροντίδα παιδιών
