Γιατί ο Τραμπ επιτίθεται στη Βενεζουέλα – Η μακρά παράδοση των αμερικανικών παρεμβάσεων στη Λατινική Αμερική
Η επιθετική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στη Βενεζουέλα παρουσιάζεται συχνά ως ιδιορρυθμία της εποχής του ή ως προϊόν προσωπικής πολιτικής αυθαιρεσίας. Στην πραγματικότητα, αποτελεί κρίκο σε μια μακρά αλυσίδα αμερικανικών παρεμβάσεων στη Λατινική Αμερική — μια αλυσίδα που ξεκινά δεκαετίες πριν και επαναλαμβάνεται με ανατριχιαστική συνέπεια.
Δεν πρόκειται για υπεράσπιση της δημοκρατίας, ούτε για ανθρωπιστική ανησυχία. Πρόκειται για μια ωμή στρατηγική επιβολής, ντυμένη με προσχηματική ηθικολογία. Ένα κλασικό εγχειρίδιο αμερικανικού παρεμβατισμού, προσαρμοσμένο στη γλώσσα του 21ου αιώνα.
Η Ουάσινγκτον δεν επιτίθεται στη Βενεζουέλα επειδή «απέτυχε» – επιτίθεται επειδή δεν ελέγχεται. Δεν ανέχεται κυβερνήσεις που ελέγχουν τους φυσικούς τους πόρους, χαράσσουν ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική ή αμφισβητούν την αμερικανική ηγεμονία. Όταν η διπλωματία αποτυγχάνει, ακολουθούν κυρώσεις, αποσταθεροποίηση και, τελικά, ωμή παρέμβαση.
Το πετρέλαιο και ο έλεγχος των πόρων
Η Βενεζουέλα κατέχει τα μεγαλύτερα επιβεβαιωμένα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο. Αυτό από μόνο του αρκεί για να εξηγήσει το αμερικανικό ενδιαφέρον. Όμως το πραγματικό πρόβλημα για τις ΗΠΑ δεν είναι απλώς η ύπαρξη αυτών των πόρων, αλλά το γεγονός ότι ελέγχονται από ένα κράτος που αρνείται να τους παραδώσει σε δυτικές πολυεθνικές και να λειτουργήσει ως πειθήνιος προμηθευτής.
Η κρατική εταιρεία PDVSA συμβολίζει ακριβώς αυτό που η Ουάσινγκτον ιστορικά επιχειρεί να διαλύσει: τον εθνικό έλεγχο στρατηγικών πόρων. Το μοτίβο είναι γνωστό. Όπου οι πόροι δεν ελέγχονται από φιλικά καθεστώτα ή πολυεθνικές, εμφανίζεται το αφήγημα της «κακής διακυβέρνησης» και της «ανάγκης αλλαγής καθεστώτος».
Το ίδιο συνέβη στη Γουατεμάλα το 1954, όταν η κυβέρνηση Άρμπενς ανατράπηκε επειδή τόλμησε να θίξει τα συμφέροντα της United Fruit Company. Το ίδιο επαναλήφθηκε αλλού, με διαφορετικά προσχήματα και ίδιους στόχους.
Ο Μαδούρο ως «εμπόδιο», όχι ως εξαίρεση
Ο Νικολάς Μαδούρο εντάσσεται σε έναν μακρύ κατάλογο ηγετών που στοχοποιήθηκαν όχι επειδή δεν ήταν δημοκρατικά τέλειοι, αλλά επειδή ήταν πολιτικά ανυπάκουοι. Πριν από αυτόν, ήταν ο Σαλβαδόρ Αλιέντε στη Χιλή. Η ανατροπή του το 1973 άνοιξε τον δρόμο στη δικτατορία του Αουγκούστο Πινοσέτ, με χιλιάδες νεκρούς και εξαφανισμένους — στο όνομα της «σταθερότητας».
Ο Μαδούρο, όπως και οι προκάτοχοί του, δεν είναι το πρόβλημα. Είναι το εμπόδιο σε μια γεωπολιτική αναδιάταξη που απαιτεί πλήρη ευθυγράμμιση.
Η επιδίωξη της εκδίωξής του δεν αφορά την εσωτερική πολιτική της Βενεζουέλας, αλλά τη γεωπολιτική πειθαρχία της περιοχής. Η ανατροπή του θα λειτουργούσε ως προειδοποίηση προς κάθε άλλη κυβέρνηση που σκέφτεται να χαράξει ανεξάρτητη πορεία: η εθνική κυριαρχία έχει όρια — και αυτά τα όρια τα θέτει η Ουάσινγκτον.
Από την Κούβα στον Παναμά: το ίδιο εγχειρίδιο
Η αποτυχημένη εισβολή στον Κόλπο των Χοίρων στην Κούβα το 1961 δεν ήταν λάθος στρατηγικής – ήταν δήλωση πρόθεσης. Όπως και ο οικονομικός αποκλεισμός που ακολούθησε και διαρκεί δεκαετίες. Όταν η ανατροπή δεν επιτυγχάνεται άμεσα, ακολουθεί τιμωρία των κοινωνιών.
Το 1989, οι ΗΠΑ εισέβαλαν στον Παναμάς, ανατρέποντας τον Μανουέλ Νοριέγα — έναν πρώην σύμμαχο που έπαψε να είναι χρήσιμος. Η «αποκατάσταση της δημοκρατίας» συνοδεύτηκε από χιλιάδες θύματα αμάχων.
Στη Νικαράγουα, οι ΗΠΑ χρηματοδότησαν και εξόπλισαν τους Contras, οδηγώντας τη χώρα σε έναν αιματηρό εμφύλιο. Και πάλι, το πρόσχημα ήταν η ελευθερία. Το αποτέλεσμα, η καταστροφή.
Η επίδειξη ισχύος ως διαχρονική πολιτική
Ο Τραμπ δεν επινοεί αυτή την πολιτική – απλώς την εκφράζει χωρίς προσχήματα. Εκεί που παλαιότερα μιλούσαν για «δημοκρατική μετάβαση», σήμερα μιλούν για «πίεση». Εκεί που άλλοτε υπήρχε διπλωματικό προσωπείο, σήμερα υπάρχει ανοιχτός εκβιασμός.
Η πολιτική Τραμπ αντικαθιστά τη διπλωματία με την επίδειξη ισχύος. Κυρώσεις που ισοδυναμούν με οικονομικό στραγγαλισμό, στρατιωτικές απειλές, διαρροές περί επιχειρήσεων και «σεναρίων» ανατροπής — όλα συνθέτουν ένα περιβάλλον μόνιμου εκβιασμού. Δεν πρόκειται για διαπραγμάτευση, αλλά για ψυχολογικό πόλεμο.
Η Βενεζουέλα λειτουργεί ως σύγχρονο πείραμα. Αν λυγίσει, το μήνυμα προς τη Λατινική Αμερική θα είναι ξεκάθαρο: η ιστορία επαναλαμβάνεται και η ανεξαρτησία έχει κόστος.
Ένα διακύβευμα που αφορά ολόκληρο τον κόσμο
Το ζήτημα δεν είναι μόνο η τύχη της Βενεζουέλας. Είναι η επιστροφή σε έναν κόσμο όπου οι ισχυροί ανατρέπουν κυβερνήσεις, ελέγχουν πόρους και ορίζουν τη νομιμότητα κατά το δοκούν. Έναν κόσμο που η Λατινική Αμερική έχει πληρώσει ακριβά.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι μόνο η τύχη της Βενεζουέλας, αλλά το προηγούμενο που διαμορφώνεται. Αν η ανατροπή μιας κυβέρνησης μέσω οικονομικού πολέμου, διεθνούς απομόνωσης ή ακόμα και στρατιωτικής πίεσης γίνει αποδεκτή πρακτική, τότε το διεθνές σύστημα εισέρχεται σε επικίνδυνη φάση απορρύθμισης.
Σε τελική ανάλυση, η επίθεση του Τραμπ στη Βενεζουέλα αποκαλύπτει μια παλιά αλήθεια: η αμερικανική εξωτερική πολιτική δεν εγκατέλειψε ποτέ τον παρεμβατισμό — απλώς άλλαξε λεξιλόγιο.
Η επίθεση του Τραμπ στη Βενεζουέλα δεν είναι απόκλιση από την ιστορία. Είναι η πιστή της επανάληψη. Και αυτό ακριβώς είναι που την καθιστά τόσο επικίνδυνη.
Διαβάστε επίσης:
Σύλληψη Μαδούρο από τις ΗΠΑ: Αντιδράσεις της παγκόσμιας κοινότητας
