Η Ευρώπη ξεκινά προσπάθεια απεξάρτησης από τις ΗΠΑ – Σε ποιους τομείς θέλουν να περιορίσουν την συνεργασία
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και επιχειρήσεις έχουν βάλει στο πλάνο τους να περιορίσουν την έκθεσή τους στην αμερικανική τεχνολογία, στον στρατιωτικό εξοπλισμό και στις ενεργειακές προμήθειες, καθώς οι διατλαντικές σχέσεις επιδεινώνονται.
Για δεκαετίες, η Ευρωπαϊκή Ένωση βασιζόταν στις εγγυήσεις του ΝΑΤΟ για την ασφάλειά της και στην αμερικανική τεχνολογία για τη λειτουργία της οικονομίας και των επιχειρήσεων. Όμως οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για «κατάληψη» της Γροιλανδίας, αλλά και οι επιθετικές δηλώσεις στελεχών της κυβέρνησής του απέναντι στην Ευρώπη, έδωσαν νέα ώθηση στο αίτημα των Ευρωπαίων ηγετών για «ανεξαρτησία», όπως αναφέρει το Politico.
«Αν θέλουμε να μας παίρνουν ξανά στα σοβαρά, πρέπει να μάθουμε τη γλώσσα της πολιτικής ισχύος», δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς.
Από αποφάσεις που απαγορεύουν σε δημόσιους υπαλλήλους τη χρήση αμερικανικών εφαρμογών τηλεδιάσκεψης, μέχρι εμπορικές συμφωνίες με χώρες όπως η Ινδία και κινήσεις για διαφοροποίηση των ενεργειακών προμηθευτών, οι προσπάθειες περιορισμού της εξάρτησης από τις ΗΠΑ εντείνονται. Η ευρωπαϊκή ηγεσία προειδοποιεί ότι οι διατλαντικές σχέσεις δύσκολα θα επιστρέψουν στην «προ Τραμπ» κανονικότητα.
Αξιωματούχοι της ΕΕ επιμένουν πως τα μέτρα αυτά συνιστούν «μείωση ρίσκου» (de-risking) στη σχέση με τις ΗΠΑ και όχι «αποσύνδεση» (decoupling), ένας όρος που παραπέμπει σε πλήρη ρήξη οικονομικών και στρατηγικών δεσμών. Μέχρι πρόσφατα, και οι δύο εκφράσεις χρησιμοποιούνταν κυρίως για την προσπάθεια της Ευρώπης να μειώσει την εξάρτησή της από την Κίνα. Πλέον, όμως, εφαρμόζονται όλο και συχνότερα και στην περίπτωση των ΗΠΑ — του βασικού εμπορικού εταίρου και εγγυητή ασφάλειας της Ευρώπης.
Η «αποσύνδεση» βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Οι ΗΠΑ παραμένουν μακράν ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Ευρώπης και θα χρειαστούν χρόνια για να μειωθεί ουσιαστικά η εξάρτηση από την αμερικανική τεχνολογία και στρατιωτική υποστήριξη, σύμφωνα με τον Ζαν-Λικ Ντεμαρτί, πρώην επικεφαλής του εμπορικού τμήματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επί προεδρίας Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ.
«Στο εμπόριο, οι ΗΠΑ αντιπροσωπεύουν σημαντικό ποσοστό των εξαγωγών μας», είπε ο Ντεμαρτί. «Είναι μεγάλο μέγεθος, αλλά δεν είναι ζήτημα ζωής και θανάτου».
Η προσπάθεια διαφοροποίησης έχει οδηγήσει τις Βρυξέλλες να κλείσουν εμπορικές συμφωνίες με τη Mercosur στη Λατινική Αμερική, αλλά και με την Ινδία και την Ινδονησία τους τελευταίους μήνες. Παράλληλα, η Επιτροπή αναθεώρησε τη συμφωνία με το Μεξικό και επανεκκίνησε τις «παγωμένες» διαπραγματεύσεις με την Αυστραλία.
Οι τομείς που θέλει να απεξαρτητοποιηθεί από την Αμερική η Ευρώπη είναι οι εξής:
Υπεράσπιση της Ευρώπης: Από το ΝΑΤΟ στην ΕΕ
Από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η ευρωπαϊκή ασφάλεια στηρίχθηκε στο ΝΑΤΟ, με τις ΗΠΑ να καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης. Σε συνάντηση κορυφής στο Ζάγκρεμπ της Κροατίας, συντηρητικοί Ευρωπαίοι ηγέτες -μεταξύ τους και ο Μερτς- υποστήριξαν ότι ήρθε η ώρα η ΕΕ να ενισχύσει τη δική της ρήτρα αμοιβαίας άμυνας, η οποία δεσμεύει τα κράτη-μέλη να υπερασπιστούν οποιαδήποτε χώρα της Ένωσης δεχθεί επίθεση.
Παρότι η ρήτρα αυτή υπάρχει από το 2009 (Άρθρο 42.7), σπάνια θεωρούνταν αναγκαία, αφού το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ κάλυπτε ουσιαστικά τον ίδιο σκοπό.
Ωστόσο, πλέον πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αμφιβάλλουν αν οι ΗΠΑ θα έσπευδαν πράγματι να υπερασπιστούν την Ευρώπη σε μια κρίσιμη στιγμή.
Στο Ζάγκρεμπ, οι ηγέτες «αγκάλιασαν» τον νέο ρόλο της ΕΕ ως παράγοντα ασφάλειας και ανέθεσαν σε δύο ηγέτες (που δεν έχουν ακόμη κατονομαστεί) να παρουσιάσουν γρήγορα σχέδια ώστε η ευρωπαϊκή ρήτρα να μετατραπεί από θεωρία σε πραγματική και δεσμευτική εγγύηση ασφάλειας.
«Για δεκαετίες, ορισμένες χώρες έλεγαν “έχουμε το ΝΑΤΟ, γιατί να έχουμε παράλληλες δομές;”», ανέφερε ανώτερος διπλωμάτης της ΕΕ, υπό καθεστώς ανωνυμίας, μιλώντας για τις προετοιμασίες της συνόδου. Μετά τις απειλές Τραμπ για τη Γροιλανδία, «είμαστε αντιμέτωποι με την αναγκαιότητα να στήσουμε στρατιωτικές δομές διοίκησης εντός της ΕΕ».
Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, δήλωσε την περασμένη εβδομάδα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ότι όποιος πιστεύει πως η Ευρώπη μπορεί να αμυνθεί χωρίς τις ΗΠΑ «συνεχίζει να ονειρεύεται».
Η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις αμερικανικές στρατιωτικές δυνατότητες, ειδικά στην υποστήριξη της Ουκρανίας απέναντι στη Ρωσία. Ωστόσο, ολοένα και περισσότεροι Ευρωπαίοι μιλούν ανοιχτά για το κόστος της μείωσης της αμερικανικής επιρροής — υποστηρίζοντας ότι είναι διαχειρίσιμο.
Τεχνολογία: Το Teams έξω, το Visio μέσα
Η αλλαγή κλίματος φαίνεται πιο καθαρά στον τομέα της τεχνολογίας, όπου η ευρωπαϊκή εξάρτηση από πλατφόρμες όπως το X, η Meta και η Google απασχολεί εδώ και χρόνια τους ψηφοφόρους της ΕΕ, κάτι που αποτυπώνεται και στη μεγάλη στήριξη προς τη σχετική ευρωπαϊκή νομοθεσία.
Η κυβέρνηση του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν σχεδιάζει να απαγορεύσει στους αξιωματούχους τη χρήση αμερικανικών εργαλείων τηλεδιάσκεψης, ενώ χώρες όπως η Γερμανία εξετάζουν αντίστοιχες κινήσεις.
«Είναι ξεκάθαρο ότι η Ευρώπη περνά τη στιγμή της ανεξαρτησίας της», δήλωσε η επίτροπος/αρμόδια για την τεχνολογία Χένα Βίρκουνεν σε συνέδριο του Politico την περασμένη εβδομάδα. «Τον τελευταίο χρόνο όλοι συνειδητοποίησαν πόσο σημαντικό είναι να μην εξαρτόμαστε από μία χώρα ή μία εταιρεία, ειδικά σε κρίσιμες τεχνολογίες».
Η Γαλλία προχωρά στην απαγόρευση χρήσης αμερικανικών πλατφορμών από δημόσιους αξιωματούχους, όπως Google Meet, Zoom και Teams.
Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ευρωβουλευτές πιέζουν την πρόεδρο Ρομπέρτα Μέτσολα να εγκαταλείψει αμερικανικό λογισμικό και εξοπλισμό, αλλά και ένα αμερικανικής βάσης εργαλείο κρατήσεων για ταξίδια.
Στη Γερμανία, πολιτικοί ζητούν να υπάρξει γερμανική ή ευρωπαϊκή εναλλακτική σε λογισμικά της Palantir, αμερικανικής εταιρείας ανάλυσης δεδομένων. «Τέτοιου τύπου εξαρτήσεις σε κρίσιμες τεχνολογίες είναι προφανώς τεράστιο πρόβλημα», δήλωσε ο βουλευτής του SPD Σεμπάστιαν Φίντλερ.
Ακόμη και στην Ολλανδία -μία από τις πιο φιλοαμερικανικές χώρες της Ευρώπης- αυξάνονται οι φωνές που ζητούν να προστατευτούν ευαίσθητες τεχνολογίες από αμερικανική επιρροή. Ολλανδοί βουλευτές εξετάζουν αίτημα 140.000 πολιτών που ζητούν από το κράτος να μπλοκάρει την εξαγορά εργαλείου ταυτοποίησης από αμερικανική εταιρεία.
Στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, στα τέλη Ιανουαρίου, η Γερμανίδα επιχειρηματίας Άννα Τσάιτερ ανακοίνωσε την έναρξη μιας ευρωπαϊκής πλατφόρμας κοινωνικής δικτύωσης με την ονομασία W, που θα μπορούσε να ανταγωνιστεί το X του Έλον Μασκ, το οποίο έχει δεχθεί πρόστιμα για παραβίαση των ευρωπαϊκών κανόνων εποπτείας περιεχομένου. Σύμφωνα με την ίδια, το W θα φιλοξενεί δεδομένα σε «ευρωπαϊκούς servers που ανήκουν σε ευρωπαϊκές εταιρείες» και θα δέχεται επενδυτές αποκλειστικά από την Ευρώπη.
Προς το παρόν, οι Βρυξέλλες δεν έχουν μετατρέψει αυτές τις κινήσεις σε νομοθεσία. Ωστόσο, επερχόμενα νομοθετήματα για υπηρεσίες cloud και τεχνητής νοημοσύνης αναμένεται να στείλουν σαφή μηνύματα για την ανάγκη «ευρωπαϊκοποίησης» των τεχνολογικών επιλογών της ΕΕ.
Ενέργεια: Ώρα για διαφοροποίηση
Στον τομέα της ενέργειας, η ίδια τάση είναι εξίσου εμφανής.
Οι ΗΠΑ καλύπτουν πάνω από το ένα τέταρτο των ευρωπαϊκών αναγκών σε φυσικό αέριο -ποσοστό που αναμένεται να αυξηθεί, καθώς τίθεται σε εφαρμογή πλήρης απαγόρευση των ρωσικών εισαγωγών.
Όμως αξιωματούχοι της ΕΕ προειδοποιούν ότι υπάρχει κίνδυνος η Ευρώπη να αυξήσει την εξάρτησή της από τις ΗΠΑ και σε έναν ακόμη στρατηγικό τομέα. Οι διεκδικήσεις του Τραμπ για τη Γροιλανδία ήταν «ένα ξεκάθαρο καμπανάκι αφύπνισης» για την ΕΕ, καθώς έδειξαν ότι η ενέργεια δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται αποκομμένα από τις γεωπολιτικές εξελίξεις, δήλωσε την περασμένη Τετάρτη ο επίτροπος Ενέργειας, Νταν Γιόργκενσεν.
Η κρίση της Γροιλανδίας ενίσχυσε τις ανησυχίες ότι η Ένωση κινδυνεύει να «αντικαταστήσει μία εξάρτηση με μία άλλη», είπε ο Γιόργκενσεν, προσθέτοντας ότι οι Βρυξέλλες εντείνουν τις προσπάθειες διαφοροποίησης και τις επαφές με εναλλακτικούς προμηθευτές, όπως ο Καναδάς, το Κατάρ και χώρες της Βόρειας Αφρικής, όπως η Αλγερία.
Οικονομία: Στροφή σε ευρωπαϊκά συστήματα πληρωμών
Στο μικροσκόπιο μπαίνουν και τα συστήματα πληρωμών, καθώς ευρωβουλευτές προειδοποιούν για υπερβολική εξάρτηση από αμερικανικά δίκτυα όπως η Mastercard και η Visa.
Το ψηφιακό ευρώ -μια ψηφιακή μορφή μετρητών που η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σχεδιάζει να εκδώσει το 2029- στοχεύει στη μείωση αυτών των εξαρτήσεων και στη δημιουργία ενός πανευρωπαϊκού, κυρίαρχου μέσου πληρωμών. «Με το ψηφιακό ευρώ, οι Ευρωπαίοι θα παραμείνουν κύριοι των χρημάτων τους, των επιλογών τους και του μέλλοντός τους», είχε δηλώσει πέρυσι η πρόεδρος της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ.
Στη Γερμανία, ορισμένοι πολιτικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τους 1.236 τόνους χρυσού που η χώρα διατηρεί στη Federal Reserve Bank της Νέας Υόρκης.
«Σε μια εποχή αυξανόμενης παγκόσμιας αβεβαιότητας και με την απρόβλεπτη πολιτική του Τραμπ, δεν είναι πλέον αποδεκτό» να βρίσκεται τόσο μεγάλο μέρος των αποθεμάτων χρυσού στις ΗΠΑ, δήλωσε στο Der Spiegel η Γερμανίδα πολιτικός των Φιλελευθέρων (FDP), Μαρί-Άγκνες Στρακ-Τσίμερμαν, πρόεδρος της Επιτροπής Άμυνας του Κοινοβουλίου.
Παράλληλα, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες πιέζουν ώστε η ΕΕ να προτιμά ευρωπαϊκούς κατασκευαστές όταν δαπανά δημόσιο χρήμα, μέσω ρητρών τύπου «Buy European».
Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, χώρες όπως η Πολωνία, η Ολλανδία ή τα κράτη της Βαλτικής δεν θα συμφωνούσαν ποτέ σε τέτοιες ρήτρες. Όμως πλέον ακόμη και αυτές στηρίζουν την προτεραιότητα σε ευρωπαϊκές αγορές και προμήθειες.
Στρατιωτικές επενδύσεις: Ενίσχυση της ευρωπαϊκής δυναμικότητας
Ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα ύψους 150 δισ. ευρώ, που οριστικοποιήθηκε τον Μάιο του περασμένου έτους και αποσκοπεί στην ενίσχυση των αμυντικών επενδύσεων των κρατών-μελών, προβλέπει ότι όχι πάνω από το 35% των εξαρτημάτων μιας αγοράς (σε κόστος) μπορεί να προέρχεται από χώρες εκτός ΕΕ και εκτός συνεργαζόμενων κρατών όπως η Νορβηγία και η Ουκρανία. Οι ΗΠΑ δεν θεωρούνται «εταίρος» στο πλαίσιο του συγκεκριμένου σχεδίου.
Προς το παρόν, οι ευρωπαϊκές χώρες εξακολουθούν να βασίζονται έντονα στις ΗΠΑ για κρίσιμες στρατιωτικές δυνατότητες, όπως επιτήρηση και αναγνώριση, πληροφορίες, στρατηγικές μεταφορές, αντιπυραυλική άμυνα και διαστημικά μέσα. Ωστόσο, το ισχυρό συντηρητικό μπλοκ του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (ΕΛΚ) υποστηρίζει ότι ακριβώς σε αυτούς τους τομείς η Ευρώπη πρέπει να αυξήσει τις δικές της δυνατότητες.
Όταν οι ηγέτες του ΕΛΚ συμφώνησαν στον οδικό χάρτη για το 2026 στο Ζάγκρεμπ, τόνισαν ότι η αρχή «Buy European» πρέπει να εφαρμοστεί και σε επερχόμενη πρόταση της Επιτροπής για κοινές προμήθειες.
Διαβάστε επίσης:
Λονδίνο: Έρχονται τα ταξί χωρίς… οδηγό!
Βενεζουέλα: Η Ματσάδο «ονειρεύεται» μετάβαση και δηλώνει έτοιμη για συνάντηση με τη Ροντρίγκες
