Η μεγάλη διαρροή – Γιατί το διαθέσιμο εισόδημα «εξατμίζεται» παρά τις ονομαστικές αυξήσεις

Στην αυγή του 2026, η ελληνική οικονομία παρουσιάζει μια παράδοξη εικόνα: οι δείκτες της ανάπτυξης ευημερούν, οι ονομαστικοί μισθοί παρουσιάζουν ανοδική τάση, ωστόσο η πλειονότητα των νοικοκυριών βιώνει μια διαρκή συρρίκνωση της αγοραστικής της δύναμης.

Το φαινόμενο αυτό δεν είναι τυχαίο. Πρόκειται για το αποτέλεσμα ενός «εκρηκτικού κοκτέιλ» όπου οι ονομαστικές αυξήσεις υπολείπονται του πραγματικού κόστους διαβίωσης, ενώ η φορολογική αρχιτεκτονική και οι ασφαλιστικές επιβαρύνσεις λειτουργούν ως «σιωπηλοί εκκαθαριστές» των όποιων κερδών.

Αυξήσεις vs κόστος ζωής

1. Η «παγίδα» των συνταξιούχων: αυξήσεις κάτω από τον πληθωρισμό

Για τέταρτη συνεχή χρονιά, η αναπροσαρμογή των κύριων συντάξεων κινείται σε επίπεδα που υπολείπονται του πραγματικού πληθωρισμού.

Με την αύξηση να ορίζεται στο 2,4%, τη στιγμή που ο επίσημος πληθωρισμός αγγίζει ή ξεπερνά το 3% (και ο «πληθωρισμός των φτωχών» στα τρόφιμα είναι πολλαπλάσιος), οι συνταξιούχοι υφίστανται μια de facto μείωση του πραγματικού τους εισοδήματος.

Η κατάσταση επιδεινώνεται από την πλήρη εξαίρεση των επικουρικών συντάξεων από οποιαδήποτε αναπροσαρμογή. Εκατομμύρια απόμαχοι της εργασίας βλέπουν το συνολικό τους εισόδημα να μένει καθηλωμένο, ενώ η αγοραστική δύναμη του ευρώ τους μειώνεται μήνα με τον μήνα.

Επιπλέον, η διατήρηση της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ) λειτουργεί ως ένας μόνιμος «κόφτης». Η ΕΑΣ δεν είναι απλώς ένας φόρος, αλλά μια τιμωρητική κράτηση που επιβάλλεται οριζόντια, απορροφώντας σε πολλές περιπτώσεις ολόκληρη την ετήσια αύξηση, αφήνοντας τον συνταξιούχο με το ίδιο – ή και μικρότερο – καθαρό ποσό στην τσέπη.

2. Μισθωτοί ιδιωτικού τομέα: ο εγκλωβισμός στις μικρές επιχειρήσεις

Ο ιδιωτικός τομέας στην Ελλάδα χαρακτηρίζεται από μια ιδιαιτερότητα: το 70% των μισθωτών εργάζεται σε επιχειρήσεις με λιγότερα από 20 άτομα προσωπικό. Αυτή η δομή της οικονομίας καθιστά τη συλλογική διαπραγμάτευση εξαιρετικά δυσχερή.

Σε αντίθεση με τις μεγάλες βιομηχανίες ή τον δημόσιο τομέα, οι εργαζόμενοι στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις σπάνια καλύπτονται από κλαδικές συμβάσεις που θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν αυξήσεις πάνω από τον πληθωρισμό.

Οι ονομαστικές αυξήσεις στον κατώτατο μισθό λειτουργούν συχνά ως «πλαφόν» και όχι ως βάση. Οι εργαζόμενοι που αμείβονται λίγο πάνω από τον κατώτατο βλέπουν τις αποδοχές τους να μένουν στάσιμες επί χρόνια, την ώρα που το κόστος στέγασης και ενέργειας απορροφά πλέον το 40 – 50% του μισθού τους.

Φορολογική αφαίμαξη

3. Το «φορολογικό σουρωτήρι»: Η μη τιμαριθμοποίηση της κλίμακας

Ίσως ο πιο «ύπουλος» μηχανισμός αφαίμαξης είναι η άρνηση της πολιτείας να προχωρήσει στην τιμαριθμοποίηση της φορολογικής κλίμακας και του αφορολόγητου ορίου.

Όταν ο πληθωρισμός αυξάνεται, τα εισοδήματα αυξάνονται ονομαστικά για να τον «κυνηγήσουν». Ωστόσο, επειδή τα φορολογικά κλιμάκια παραμένουν σταθερά, ο εργαζόμενος «σπρώχνεται» σε υψηλότερο φορολογικό συντελεστή χωρίς να έχει αυξηθεί η πραγματική του αγοραστική δύναμη.

Το αποτέλεσμα είναι σοκαριστικό: Όποιος ξεπερνά το ποσό των 719 ευρώ τον μήνα (από οποιαδήποτε πηγή εισοδήματος), όριο που αφορά πλέον τους μισούς συνταξιούχους και την πλειονότητα των μισθωτών, βλέπει την αύξησή του να λεηλατείται. Συγκεκριμένα, το 28% της όποιας αύξησης παρακρατείται άμεσα:

• 6% υπέρ ΕΟΠΥΥ (εισφορά υγείας).

• 20% φόρος εισοδήματος.

Αυτό σημαίνει ότι από μια αύξηση 100 ευρώ, τα 28 ευρώ πηγαίνουν απευθείας στο κράτος, ενώ τα υπόλοιπα 72 ευρώ θα πρέπει να καλύψουν έναν πληθωρισμό που έχει ήδη ακριβύνει τα βασικά αγαθά κατά 10 – 15% σε βάθος διετίας.

4. Ελεύθεροι επαγγελματίες και αγρότες: ο κεφαλικός φόρος των εισφορών

Για τους ελεύθερους επαγγελματίες, το 2026 φέρνει μια νέα επιβάρυνση μέσω της αναπροσαρμογής των ασφαλιστικών εισφορών κατά 2,6%. Αυτή η αύξηση έρχεται να προστεθεί στον πρόσφατο τεκμαρτό τρόπο φορολόγησης, ο οποίος υποθέτει έσοδα που συχνά δεν υπάρχουν. Για τον μικρό επαγγελματία, η αύξηση των εισφορών είναι ένας καθαρός «κεφαλικός φόρος» που μειώνει άμεσα το ρευστό διαθέσιμο για την επιχείρηση και την οικογένειά του.

Παρομοίως, οι αγρότες βρίσκονται σε δεινή θέση. Παρά τις ονομαστικές αυξήσεις στις τιμές κάποιων προϊόντων, το κόστος παραγωγής (λιπάσματα, πετρέλαιο, ρεύμα) έχει αυξηθεί σε βαθμό που το τελικό διαθέσιμο εισόδημα μειώνεται. Οι αγροτικές ενισχύσεις συχνά καθυστερούν ή περικόπτονται, ενώ η έμμεση φορολογία στα εφόδια εξαντλεί τα κεφάλαια κίνησης.

5. Ο ΦΠΑ ως εργαλείο φτωχοποίησης

Δεν μπορούμε να μιλάμε για διαθέσιμο εισόδημα χωρίς να αναφερθούμε στον σκληρότερο όλων των φόρων: τον ΦΠΑ. Με συντελεστές που φτάνουν το 24%, η Ελλάδα διαθέτει έναν από τους υψηλότερους έμμεσους φόρους στην Ευρώπη. Ο ΦΠΑ είναι ένας βαθιά άδικος φόρος, καθώς καταναλώνει μεγαλύτερο ποσοστό του εισοδήματος ενός χαμηλόμισθου σε σχέση με έναν πλούσιο.

Όταν η τιμή του ψωμιού ή του λαδιού διπλασιάζεται, το κράτος εισπράττει διπλάσιο ΦΠΑ. Αυτό το «πληθωριστικό κέρδος» του δημοσίου ταμείου αφαιρείται απευθείας από το διαθέσιμο εισόδημα των πολιτών. Η μη μείωση του ΦΠΑ στα βασικά είδη διατροφής αποτελεί την κύρια αιτία που οι όποιες μικρές αυξήσεις στους μισθούς «χάνονται» πριν καν βγει ο μήνας.

Διάβρωση της κοινωνικής συνοχής

6. Η διάβρωση του κοινωνικού ιστού

Η συνεχιζόμενη απώλεια του πραγματικού εισοδήματος έχει ευρύτερες κοινωνικές προεκτάσεις. Η μεσαία τάξη συρρικνώνεται, οι νέοι εργαζόμενοι αδυνατούν να αποταμιεύσουν ή να δημιουργήσουν οικογένεια, και οι συνταξιούχοι μετατρέπονται σε «φτωχούς εργαζόμενους» που αναζητούν τρόπους να καλύψουν τα φάρμακα και τη θέρμανσή τους.

Το γεγονός ότι το 50% των συνταξιούχων βρίσκεται κάτω ή οριακά στο επίπεδο των 719 ευρώ, δείχνει ότι η φτώχεια δεν αφορά πλέον μόνο τους ανέργους, αλλά και ένα τεράστιο τμήμα του ενεργού και του απόμαχου πληθυσμού. Η φορολόγηση από το πρώτο ευρώ πάνω από αυτό το όριο στερεί τη δυνατότητα για μια στοιχειώδη αξιοπρεπή διαβίωση.

Και κάπως έτσι οι ονομαστικές αυξήσεις είναι μια «πολιτική βιτρίνα» που κρύβει την πραγματική διάβρωση του πλούτου. Για να υπάρξει ουσιαστική ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος, απαιτούνται ριζικές τομές που η πολιτεία αποφεύγει:

• Πλήρης τιμαριθμοποίηση της φορολογικής κλίμακας: Το αφορολόγητο πρέπει να ακολουθεί τον πληθωρισμό.

• Κατάργηση των μνημονιακών καταλοίπων όπως η ΕΑΣ και οι υπερβολικές κρατήσεις υγείας στις χαμηλές συντάξεις.

• Ενίσχυση των συλλογικών συμβάσεων για να περάσει η ανάπτυξη στους μισθωτούς των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

• Μείωση του ΦΠΑ σε ενέργεια και τρόφιμα, ώστε να σταματήσει η «κρατική κερδοσκοπία» επί της ακρίβειας.

Χωρίς αυτές τις κινήσεις, το 2026 θα είναι άλλη μια χρονιά όπου οι αριθμοί θα ευημερούν στους προϋπολογισμούς, αλλά το πορτοφόλι του πολίτη θα αδειάζει όλο και πιο γρήγορα, θύμα μιας οικονομικής πολιτικής που δίνει με το «σταγονόμετρο» και παίρνει με την «κουτάλα».

Διαβάστε επίσης:

Μπάλωμα με επιστροφή ενοικίων για δημόσιους λειτουργούς της περιφέρειας

Τέλος στην «ανάσα» μεταξύ των δόσεων: Πώς ο ΕΝΦΙΑ του 2026 γίνεται μόνιμο μηνιαίο έξοδο

Φορολογικές δηλώσεις 2026 με το βλέμμα στην προσυμπλήρωση, τις προθεσμίες και τα πρόστιμα

Πηγή: ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ | topontiki.gr