Ο κίνδυνος κυβερνητικής διολίσθησης στον «τραμπισμό», ο διχασμός και η αναδίπλωση για το διεθνές δίκαιο και το σύνδρομο του «καλού μαθητή»
Η σύλληψη (ή απαγωγή, όπως λένε οι επικριτικές της επέμβασης στη Βενεζουέλα) του Νικολάς Μαδούρο από αμερικανικές δυνάμεις, μετά από επιχείρηση που η κυβέρνηση Τραμπ παρουσίασε ως «αποφασιστική» παρέμβαση στο δυτικό ημισφαίριο, δεν είναι απλώς άλλο ένα επεισόδιο στη Λατινική Αμερική.
Είναι test αντοχής για τη βασισμένη σε κανόνες, ρητορική της Δύσης, για τη συνοχή της ΕΕ, αλλά και για την ελληνική κυβέρνηση που φαίνεται να θέλει να πατήσει σε δύο βάρκες: στρατηγική εγγύτητας με τις ΗΠΑ και ταυτόχρονα θεσμική προσήλωση στο διεθνές δίκαιο.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης στην πρώτη του ανάρτηση έδωσε πολιτικό στίγμα υπέρ της «νέας ελπίδας» για τη Βενεζουέλα και της «ειρηνικής και ταχείας μετάβασης» σε κυβέρνηση με «πλήρη δημοκρατική νομιμοποίηση», ενώ μια κρίσιμη φράση για τη νομιμότητα των ενεργειών προκάλεσε τεράστιες αντιδράσεις από τα κόμματα της αντιπολίτευσης: «Δεν είναι η στιγμή να σχολιάσουμε τη νομιμότητα των πρόσφατων ενεργειών». Λίγες ώρες αργότερα η Ελλάδα τόσο σε ευρωπαϊκό επίπεδο όσο και στον ΟΗΕ μίλησε για την ανάγκη σεβασμό του διεθνούς δικαίου.
Αυτή η πρώτη διατύπωση του πρωθυπουργού από άλλους χαρακτηρίστηκε ως διπλωματικά επιδέξια με παραλήπτη τις Ηνωμένες Πολιτείες, και από άλλους ως πολιτικά εκρηκτική. Γιατί, στην πράξη, έμοιαζε να μεταφράζεται ως: «πολιτικά συμφωνώ με τον στόχο (πτώση αυταρχικού καθεστώτος), για τη μέθοδο θα τα πούμε… αργότερα». Και εκεί ακριβώς πάτησαν οι «οπαδοί της τακτικής Τραμπ» εντός κυβέρνησης για να σπρώξουν το κάδρο από τον… «θεσμικό ρεαλισμό στην ιδεολογική πανηγυρική».
Ο Άδωνις Γεωργιάδης πήγε πολύ πιο πέρα: υπερασπίστηκε δημόσια τη σύλληψη ως «νόμιμη», επιχειρώντας μάλιστα αναλογία με την επιχείρηση Ομπάμα κατά του Μπιν Λάντεν (άρα: «όταν το κάνει η Αμερική, είναι επιβολή δικαιοσύνης»). Η στόχευση εδώ δεν είναι μόνο εξωτερική πολιτική – είναι και εσωτερικό ακροατήριο: να παρουσιαστεί η Ελλάδα ως μέρος ενός «σκληρού Δυτικού πυρήνα» που δεν «μασάει» από νομικές ενστάσεις.
Ο Μάκης Βορίδης κινήθηκε στο ίδιο μήκος κύματος, αποθεώνοντας τον Τραμπ ως ηγέτη που «υπερασπίζεται έμπρακτα τα συμφέροντα του Δυτικού ημισφαιρίου» και ειρωνευόμενος όσους επικαλούνται «διεθνή νομιμότητα». Πολλοί και όχι μόνο από τα κόμματα της αντιπολίτευσης χαρακτήρισαν τις συγκεκριμένες αναφορές ως θεσμικά προβληματικές γιατί μεταφέρουν την κυβερνητική εικόνα από τη γραμμή «σεβόμαστε το διεθνές δίκαιο, είναι αναγκαία η σταθερότητα και η μετάβαση στη δημοκρατία» στη γραμμή «το διεθνές δίκαιο είναι για τους αφελείς όταν πέφτουν δικτάτορες».
Το πρόβλημα για την Αθήνα είναι ότι η διεθνής συζήτηση δεν επιτρέπει εύκολες απαντήσεις. Στον ΟΗΕ και σε κορυφαία διεθνή ΜΜΕ η νομική διάσταση μπήκε ήδη στο μικροσκόπιο: η Ουάσιγκτον επικαλείται αυτοάμυνα/ασφάλεια, ενώ νομικοί και διπλωματικές πηγές μιλούν για επικίνδυνο προηγούμενο και παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Παράλληλα, η ευρωπαϊκή αντίδραση εμφανίζεται διστακτική αν και σε δεύτερο χρόνο Βρετανία και Γερμανία μίλησαν ευθέως για το θέμα του διεθνούς δικαίου. Η Ευρώπη, ενώ ζητά σεβασμό στο διεθνές δίκαιο και αυτοσυγκράτηση, από την άλλη θέλει να αποφύγει μια μετωπική σύγκρουση με την κυβέρνηση Τραμπ.
Ποια είναι η λογική της κυβέρνησης
Σε αυτό το πλαίσιο, όσοι θέτουν εκ νέου το ερώτημα «πώς να δομήσει η κυβέρνηση τις σχέσεις της με την κυβέρνηση Τραμπ» δίνουν και μια ρεαλιστική απάντηση: με αυστηρό διαχωρισμό θεσμικής γραμμής από προσωπικές ιδεολογικές εξάρσεις υπουργών.
Τι σημαίνει πρακτικά:
- Μία κεντρική αφήγηση, όχι παράλληλες. Η Ελλάδα πρέπει να επιμείνει στη φόρμουλα: στήριξη δημοκρατικής μετάβασης και ανθρωπίνων δικαιωμάτων, απαίτηση για διαδικαστικές εγγυήσεις/διαφάνεια, και όλα αυτά σε ευρωπαϊκό πλαίσιο και πάντα εντός ΟΗΕ. Ο Παύλος Μαρινάκης ήδη χθες προσπάθησε να λειάνει τα πράγματα λέγοντας ότι η Ελλάδα δεν αμφισβητεί το διεθνές δίκαιο και ότι η θεσμική στιγμή για συζήτηση είναι στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Αυτή πρέπει να γίνει η επίσημη ράγα.
- Επικοινωνιακή πειθαρχία στους «οπαδούς» των τακτικών του αμερικανού προέδρου καθώς η αντιπολίτευση ήδη μίλα για λογική «διεθνούς δίκαιου à la carte», κάποιοι εντός και εκτός Ελλάδας μπορεί να μιλήσουν για εσωτερικό διχασμό στην κυβέρνηση και η Ουάσιγκτον να εκμεταλλευτεί τα αντικρουόμενα σήματα ως ένδειξη ότι η Αθήνα είναι «εύκολος σύμμαχος» που ακολουθεί το κλίμα.
- Σχέση με Τραμπ: αρκετοί στην Αθήνα προερχόμενοι και από το κυβερνητικό στρατόπεδο εκτιμούν ότι η κυβέρνηση πρέπει να κρατήσει ισχυρό δίαυλο με τον Λευκό Οίκο (άμυνα, βάσεις/διευκολύνσεις, Ανατολική Μεσόγειος, ενέργεια, ναυτιλία) αλλά αυτό να χτιστεί ως πακέτο αμοιβαίων συμφερόντων, όχι ως πολιτισμική ταύτιση με το «America-first» αφήγημα.
- Ευρωπαϊκό «κάλυμμα» ως ασφάλεια. Εφόσον η ΕΕ κινείται σε γραμμή «σεβασμός διεθνούς δικαίου, ειρηνική λύση, βούληση του λαού της Βενεζουέλας», η Ελλάδα πρέπει να ευθυγραμμίζεται. Αυτό δίνει θεσμική προστασία απέναντι σε πιθανή κλιμάκωση, αλλά και κρατά την Αθήνα σε θέση να επηρεάζει αποφάσεις αντί να τις ακολουθεί.
Κατά την κυρίαρχη αφήγηση της κυβέρνησης, ο Κυριάκος Μητσοτάκης προσπάθησε να στήσει μια «λελογισμένη» ισορροπία ανάμεσα στη γεωπολιτική ισχύ και τη θεσμική νομιμότητα. Η ελληνική κυβέρνηση καλείται να κρατήσει μια δύσκολη, αλλά (πόσο;) εφικτή ισορροπία: να στηρίζει τη «δημοκρατική προοπτική» στη Βενεζουέλα και να διατηρεί ισχυρούς δεσμούς με τις ΗΠΑ, χωρίς να αφήνει την εικόνα της χώρας να γλιστρά σε εντυπώσεις «επιλεκτικής νομιμότητας». Όπως έλεγαν γαλάζιοι βουλευτές πιο αποστασιοποιημένοι από την λογική Γεωργιάδη – Βορίδη, «ο στόχος δεν είναι να φανούμε “καλοί μαθητές” κανενός, αλλά να παραμείνουμε θετικά προβλέψιμοι, θεσμικοί και αποτελεσματικοί. Και σε έναν κόσμο που αλλάζει γρήγορα, η θετική προβλεψιμότητα είναι συχνά το πιο υποτιμημένο είδος ισχύος».
Διαβάστε επίσης:
Μητσοτάκης για Θεοφάνια: Μάς δίνουν νέα δύναμη – Μπορούμε να αισιοδοξούμε αρκεί να είμαστε ενωμένοι
