Οι νέες σχέσεις ΗΠΑ-Ευρώπης και ο «Συναλλακτικός Ατλαντισμός»
Η φετινή Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου που διεξήχθη από τις 13 έως τις 15 Φεβρουαρίου βρήκε τους ευρωπαίους ηγέτες περισσότερο έτοιμους να αντιμετωπίσουν το τέλος της παλιάς τάξης πραγμάτων αλλά και της παραδοσιακής σχέσης Ηνωμένων Πολιτειών Ευρώπης που εγκαινιάστηκε με τη λήξη του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου.
Πέρυσι το σοκ ήταν ξεχωριστό όταν ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς εξαπέλυε ένα δριμύ κατηγορώ για τον τρόπο που λειτουργεί και σκέφτεται η Ευρώπη.
Γκρέμισε τις ψευδαισθήσεις που είχαν οι ευρωπαίοι μετά την εκλογή Τραμπ, εστίασε σε «απειλές από μέσα»: Ελευθερία λόγου, «λογοκρισία», μεταναστευτικό, και κυρίως προειδοποίησε ότι η αμερικανική στήριξη δεν είναι πια αυτόματη, αλλά θα εξαρτάται από το πώς οι Ευρωπαίοι διαχειρίζονται το εσωτερικό τους πολιτικό πεδίο. Αυτό διαβάστηκε σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ως πολιτισμική επίθεση «culture war».
Φέτος τη θέση του Βανς πήρε ο υπουργός Μάρκο Ρούμπιο για να χτίσει την νέα αρχιτεκτονική πάνω στα ερείπια αυτών των ψευδαισθήσεων.
Ο λόγος μπορεί να ήταν πιο μαλακός σε σχέση με πέρυσι αλλά εξίσου απειλητικός για το πως μπορεί Ευρώπη και Αμερική να περπατήσουν μαζί.
Ίσως γι’ αυτό ο Γερμανός καγκελάριος ξεκαθαρίσει από την αρχή ότι «η ηγετική θέση των ΗΠΑ αμφισβητείται και ίσως έχει ήδη χαθεί» και ότι «στην εποχή των μεγάλων δυνάμεων, η ελευθερία της Ευρώπης δεν είναι πλέον απλά εγγυημένη. Απειλείται».
Είναι προφανές και αυτό ίσως να είναι ένα από τα βασικά συμπεράσματα της φετινής διάσκεψης πως η σχέση Ευρώπης-Αμερικής μπορεί να μην «σπάει» απαραίτητα, αλλά μπαίνει σε φάση συναλλαγής, όρων και στρατηγικής καχυποψίας.
Το ύφος του Ρούμπιο ήταν «velvet hard» όπως το χαρακτήρισαν ευρωπαίοι διπλωμάτες, το μήνυμά του όμως ξεκάθαρο: Συνεργασία ναι, αλλά με όρους που ορίζει η Ουάσιγκτον της εποχής Ντόναλντ Τραμπ .
Με απλά λόγια η Ευρώπη πρέπει να αλλάξει την πολιτική της στη μετανάστευση, στην ενέργεια, στον τρόπο ζωής, στις πολιτισμικές τις αξίες και αρχές εάν θέλει οι Ηνωμένες Πολιτείες να είναι παρούσες και να την βοηθούν. Εάν το 2025 οι ευρωπαίοι βίωσαν ένα χαστούκι, το 2026 η σχέση μετατράπηκε «σε χαϊδεύω, αλλά σου κρατάω και το χέρι πίσω από την πλάτη».
Τι αλλάζει πρακτικά στις σχέσεις ΗΠΑ–Ευρώπης μετά το Μόναχο
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εμφανίζονται να εγκαταλείπουν πια τη λογική του κατευνασμού απέναντι στον αμερικανό πρόεδρο «αν του μιλήσουμε ωραία, θα στρώσει» και να πηγαίνουν σε λογική αυτόνομης ασφαλείας: περισσότερη αμυντική αυτάρκεια, περισσότερη οικονομική και τεχνολογική κυριαρχία, περισσότερα plan B ακόμα και η πυρηνική προστασία βρίσκεται πια πάνω στο τραπέζι
Η συζήτηση για «ευρωπαϊκό πυλώνα» γίνεται πιο συγκεκριμένη αλλά και πιο αμήχανη
Στο περιθώριο της διάσκεψης, η ρητορική για «στρατηγική αυτονομία» μετακινήθηκε από σύνθημα σε προτάσεις: αύξηση δυνατοτήτων, κοινές προμήθειες, και σε ορισμένες παρεμβάσεις όπως αυτή του Γάλλου προέδρου ακόμη και κουβέντα για ευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή ως ιδέα ανάγκης και όχι πολυτέλειας.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προβάλλει την ανάγκη η Ευρώπη να μπορεί να «εξασφαλίζει» την άμυνά της με δικούς της μηχανισμούς, ενώ ο Μαρκ Ρούτε επιμένει ότι αυτό πρέπει να κουμπώνει μέσα στο ΝΑΤΟ ώστε να μην καταλήξει σε παράλληλες δομές.
Οι ευρωπαϊκές αντιδράσεις: «Ναι στη συμμαχία, όχι στην υποτέλεια»
Η Κάγια Κάλας απέρριψε δημόσια την εικόνα μιας Ευρώπης σε «πολιτισμική παρακμή» λέγοντας ουσιαστικά «μην μας κάνετε μάθημα με εύκολα στερεότυπα».
Η γαλλική γραμμή ακούστηκε επίσης καθαρά: Ο υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό είπε ότι ένας ωραίος λόγος δεν αλλάζει στρατηγική· Η Ευρώπη θα συνεχίσει προς την δίκη της ισχύ και την ανεξαρτησία της .
Ο Εμανουέλ Μακρόν έσπρωξε το αφήγημα της «ευρωπαϊκής αυτοπεποίθησης», ενώ ο Φρίντριχ Μερτς κράτησε τη γερμανική ισορροπία: Περισσότερη ευθύνη της Ευρώπης, αλλά χωρίς να τινάξεις τη διατλαντική γέφυρα στον αέρα.
Και ο Κιρ Στάρμερ κινήθηκε στη γραμμή «στενότερη ευρω-βρετανική άμυνα», στέλνοντας ένα μήνυμα : Αν η Ουάσιγκτον γίνει απρόβλεπτη, τουλάχιστον να είμαστε εμείς προβλέψιμοι μεταξύ μας.
Στο βάθος, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έβαλε και την πραγματικότητα στο τραπέζι: Χωρίς σκληρές εγγυήσεις ασφαλείας, οι λέξεις δεν παράγουν σταθερή ειρήνη.
Αν το 2025 ήταν η χρονιά που η Ευρώπη κατάλαβε ότι «η Αμερική άλλαξε», το 2026 είναι η χρονιά που η Ευρώπη αρχίζει να συμπεριφέρεται σαν να το πιστεύει: Λιγότερος ρομαντισμός συμμαχίας, περισσότερο management ρίσκου.
Οι ΗΠΑ, μέσω του Μαρκο Ρούμπιο, έδειξαν ότι δεν θέλουν αναγκαστικά διάζυγιο με τους ευρωπαίους αλλά θέλουν μια επαναδιαπραγμάτευση με κανόνες του τύπου «η Αμερική θέτει τους όρους».
Ετσι η Ευρώπη καλείται να «μεγαλώσει» στρατηγικά ακριβώς επειδή ο παραδοσιακός προστάτης της αποφάσισε να την αγαπήσει με το δικό του καινούργιο σκληρό τρόπο.
Ο Ρούμπιο φετος μπορεί να «γλύκανε» το χάπι που ετοίμασε ο Βανς, αλλά το χάπι παραμένει το ίδιο πικρό για όσους ονειρεύονταν την επιστροφή στο status quo ante.
Διαβάστε επίσης
Χριστοδουλάκης στηρίζει Παναγόπουλο – Σε άλλη γραμμή από Ανδρουλάκη παρά τη συμμαχία για το συνέδριο
«Πέσιμο» Τσίπρα σε Στουρνάρα από Λάρισα μέσω… Καισαριανής
Γιώργος Παπανδρέου στη DW: «Να μην ψάχνει η Ελλάδα προστάτες»
Πηγή: topontiki.gr
