Πυρηνικός «γόρδιος δεσμός» στη Γενεύη: Κρίσιμη αναμέτρηση ΗΠΑ – Ιράν με φόντο τις απειλές Τραμπ
Σε μια από τις πιο κρίσιμες καμπές των τελευταίων ετών εισέρχονται οι σχέσεις Ουάσινγκτον και Τεχεράνης, καθώς ξεκινά νέος γύρος έμμεσων συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ εντείνει τις προειδοποιήσεις περί ενδεχόμενης στρατιωτικής επέμβασης.
Οι διαπραγματεύσεις πραγματοποιούνται σήμερα, Πέμπτη, στη Γενεύη, με τη μεσολάβηση του Ομάν, και αποτελούν την τρίτη κατά σειρά επαφή μέσα σε λίγες εβδομάδες. Διπλωματικές πηγές κάνουν λόγο για μια ύστατη προσπάθεια αποτροπής στρατιωτικής κλιμάκωσης σε μια ήδη εύθραυστη Μέση Ανατολή, όπως αναφέρει, μεταξύ άλλων ο Independent.
Το ιστορικό της κρίσης
Η αντιπαράθεση για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα διαρκεί πάνω από δύο δεκαετίες. Η συμφωνία του 2015 (JCPOA) είχε περιορίσει σημαντικά τον εμπλουτισμό ουρανίου από την Τεχεράνη, με αντάλλαγμα την άρση κυρώσεων. Ωστόσο, η αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμφωνία το 2018, επί της πρώτης θητείας Τραμπ, και η επαναφορά αυστηρών κυρώσεων οδήγησαν σε σταδιακή κατάρρευσή της.
Έκτοτε, το Ιράν αύξησε τα επίπεδα εμπλουτισμού ουρανίου, με τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) να επισημαίνει επανειλημμένα ότι η χώρα βρίσκεται τεχνικά πιο κοντά από ποτέ στο κατώφλι πυρηνικής ικανότητας, αν και δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία ότι έχει λάβει πολιτική απόφαση για την κατασκευή όπλου.
Ποιοι κάθονται στο τραπέζι
Από την αμερικανική πλευρά συμμετέχουν ο ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ. Το Ιράν εκπροσωπεί ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί.
Οι συνομιλίες είναι έμμεσες, με τον υπουργό Εξωτερικών του Ομάν να μεταφέρει μηνύματα μεταξύ των δύο αντιπροσωπειών. Το μοντέλο αυτό έχει χρησιμοποιηθεί και στο παρελθόν, καθώς οι απευθείας επαφές παραμένουν πολιτικά ευαίσθητες και για τις δύο πλευρές.
Ο Αραγτσί δήλωσε πριν αναχωρήσει από την Τεχεράνη ότι μια «δίκαιη και ισορροπημένη συμφωνία» είναι εφικτή, υπό την προϋπόθεση ότι θα αναγνωριστεί το δικαίωμα του Ιράν στην ειρηνική πυρηνική τεχνολογία και θα υπάρξει ουσιαστική άρση κυρώσεων.
Η αμερικανική πίεση και οι «κόκκινες γραμμές»
Η κυβέρνηση Τραμπ ξεκαθαρίζει ότι δεν θα αποδεχθεί Ιράν με πυρηνικά όπλα. Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς κατηγόρησε την Τεχεράνη ότι επιχειρεί να ανασυγκροτήσει κρίσιμες υποδομές μετά τα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα σε πυρηνικές εγκαταστάσεις τον περασμένο Ιούνιο.
Ο ίδιος ο Τραμπ έχει δώσει χρονικό περιθώριο 10–15 ημερών για πρόοδο στις συνομιλίες, προειδοποιώντας για «πολύ άσχημες συνέπειες» σε διαφορετική περίπτωση. Παράλληλα, οι ΗΠΑ ενισχύουν τη στρατιωτική τους παρουσία στον Περσικό Κόλπο, μετακινώντας ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις, κίνηση που ερμηνεύεται ως μήνυμα αποτροπής.
Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε επίσης νέο πακέτο κυρώσεων, στοχεύοντας δίκτυα που φέρονται να χρηματοδοτούν τις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου, το πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων και τη βιομηχανία όπλων.
Οι διαφωνίες που «μπλοκάρουν» τη συμφωνία
Κεντρικό σημείο τριβής παραμένει το εύρος και η σειρά άρσης των κυρώσεων. Η Τεχεράνη ζητά άμεση και ουσιαστική οικονομική ανακούφιση, ενώ η Ουάσινγκτον επιμένει σε σταδιακή άρση, συνδεδεμένη με επαληθεύσιμα βήματα περιορισμού του πυρηνικού προγράμματος.
Επιπλέον, οι ΗΠΑ θέτουν στο τραπέζι το ζήτημα των βαλλιστικών πυραύλων, κάτι που η ιρανική πλευρά θεωρεί εκτός πλαισίου των πυρηνικών διαπραγματεύσεων.
Εσωτερικές πιέσεις στην Τεχεράνη
Η συγκυρία είναι ιδιαίτερα δύσκολη για την ιρανική ηγεσία. Η οικονομία βρίσκεται υπό έντονη πίεση λόγω κυρώσεων, πληθωρισμού και νομισματικής αστάθειας, ενώ οι κοινωνικές εντάσεις παραμένουν υψηλές μετά τις αιματηρές κινητοποιήσεις των προηγούμενων μηνών.
Ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ αντιμετωπίζει μία από τις σοβαρότερες κρίσεις των 36 ετών στην εξουσία, με το πολιτικό σύστημα να ισορροπεί μεταξύ σκληρής γραμμής και ανάγκης για οικονομική ανάσα.
Ο ρόλος της ΔΟΑΕ
Στη Γενεύη αναμένεται να βρίσκεται και ο επικεφαλής της ΔΟΑΕ, Ραφαέλ Γκρόσι, ο οποίος διατηρεί δίαυλο επικοινωνίας και με τις δύο πλευρές. Η τεχνική επιτήρηση και οι επιθεωρήσεις θεωρούνται κρίσιμες για οποιαδήποτε συμφωνία.
Τι διακυβεύεται
Αν οι συνομιλίες αποτύχουν, το ενδεχόμενο στρατιωτικής σύγκρουσης δεν μπορεί να αποκλειστεί, με σοβαρές επιπτώσεις όχι μόνο για τη Μέση Ανατολή αλλά και για τις διεθνείς αγορές ενέργειας και τη σταθερότητα της παγκόσμιας οικονομίας.
Αντίθετα, μια συμφωνία, έστω περιορισμένης εμβέλειας, θα μπορούσε να μειώσει την ένταση και να ανοίξει παράθυρο σταθεροποίησης σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών κινδύνων.
Διαβάστε επίσης:
ΗΠΑ: Συνελήφθη πιλότος της πολεμικής αεροπορίας κατηγορούμενος για «παροχή υπηρεσιών» στη Κίνα
ΗΠΑ και Ιράν στο χείλος της σύγκρουσης
Πηγή: topontiki.gr
